กิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ คืออะไร? รูปแบบธุรกิจ การทำบัญชีและภาษีที่ควรรู้

E-COMMERCE BASICS

กิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ คืออะไร และต่างจากธุรกิจทั่วไปอย่างไร?

พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์เป็นรูปแบบการดำเนินธุรกิจที่ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเข้ามาเกี่ยวข้องกับการเสนอขายสินค้า การรับคำสั่งซื้อ การชำระเงิน หรือการส่งมอบบริการ ผู้ประกอบการอาจมีหน้าร้านจริงควบคู่กับช่องทางออนไลน์ หรือดำเนินกิจการผ่านอินเทอร์เน็ตเป็นหลักก็ได้

ตัวอย่างเช่น ร้านขายสินค้าแฟชั่นที่มีเว็บไซต์รับคำสั่งซื้อ ร้านจำหน่ายเครื่องใช้ไฟฟ้าบนแพลตฟอร์มออนไลน์ หรือบริษัทให้บริการซอฟต์แวร์ที่ลูกค้าสมัครสมาชิกและชำระค่าบริการผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์

ความแตกต่างสำคัญเมื่อเทียบกับร้านค้าทั่วไปคือ ข้อมูลการขายมักอยู่กระจายในหลายระบบ ไม่ว่าจะเป็นรายงานคำสั่งซื้อของแพลตฟอร์ม ระบบรับชำระเงิน รายงานการคืนสินค้า และยอดเงินเข้าธนาคาร

หากไม่มีวิธีรวบรวมและตรวจสอบข้อมูลที่ชัดเจน กิจการอาจประเมินยอดขายหรือกำไรผิดพลาดได้ แม้จะมีลูกค้าและคำสั่งซื้อจำนวนมากก็ตาม

รูปแบบกิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ที่พบในปัจจุบัน

ธุรกิจออนไลน์มีหลายรูปแบบ ทั้งกิจการที่ขายสินค้าโดยตรง กิจการที่ให้บริการทางดิจิทัล และกิจการที่ทำหน้าที่เป็นตัวกลางการซื้อขาย ซึ่งแต่ละรูปแบบมีโครงสร้างรายได้และต้นทุนแตกต่างกัน

แม้บางกิจการจะมีรูปแบบคล้ายกัน แต่ผู้ประกอบการควรแยกบทบาทผู้ขายจริงกับผู้ให้บริการแพลตฟอร์มให้ชัด เพราะมีผลต่อการรับรู้รายได้และต้นทุนในบัญชี

ผู้ขายผ่าน Marketplace สามารถอ่าน ภาษีขายออนไลน์ผ่าน Shopee Lazada และ TikTok Shop เพื่อศึกษาประเด็นเฉพาะของแพลตฟอร์มเพิ่มเติม

BUSINESS REGISTRATION

กิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ต้องจดทะเบียนหรือไม่?

การประกอบธุรกิจออนไลน์อาจเกี่ยวข้องกับการจดทะเบียนหลายประเภท เช่น ทะเบียนพาณิชย์ ทะเบียนนิติบุคคล และทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม แต่แต่ละรายการมีวัตถุประสงค์และหลักเกณฑ์ต่างกัน ไม่ควรเข้าใจว่าการจดทะเบียนอย่างหนึ่งสามารถใช้แทนการจดทะเบียนทั้งหมดได้

ทะเบียนพาณิชย์

ผู้ประกอบการควรตรวจว่าลักษณะกิจการและสถานะของตนอยู่ภายใต้ประกาศกระทรวงพาณิชย์เรื่องพาณิชยกิจที่ต้องจดทะเบียนหรือไม่ โดยเฉพาะประกาศที่ใช้บังคับปัจจุบัน เพราะข้อกำหนดอาจแตกต่างกันตามประเภทกิจการและสถานะผู้ประกอบการ

การมีเว็บไซต์หรือบัญชีสื่อสังคมออนไลน์สำหรับโฆษณาสินค้าเพียงอย่างเดียว ไม่ได้ทำให้กิจการทุกกรณีมีหน้าที่จดทะเบียนเหมือนกันทั้งหมด ต้องตรวจว่ามีการประกอบพาณิชยกิจเข้าหลักเกณฑ์ที่กำหนดหรือไม่

รายละเอียดขั้นตอนและเอกสารของเรื่องนี้ศึกษาได้จาก คู่มือจดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับธุรกิจออนไลน์ โดยตรวจหลักเกณฑ์ล่าสุดของ DBD ประกอบก่อนดำเนินการ

การจัดตั้งบริษัทจำกัด

ผู้ประกอบการที่มีผู้ร่วมลงทุน ต้องการกำหนดโครงสร้างผู้ถือหุ้น หรือมีแผนขยายกิจการ อาจพิจารณาการดำเนินธุรกิจในรูปแบบบริษัทจำกัด โดยเปรียบเทียบต้นทุนการจัดตั้ง หน้าที่จัดทำบัญชี ภาษี และความรับผิดที่เกี่ยวข้อง

การจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทและการจดทะเบียนพาณิชย์เป็นคนละกระบวนการ จึงควรตรวจข้อกำหนดตามสถานะนิติบุคคลและประเภทกิจการ ไม่สรุปว่าต้องยื่นทะเบียนพาณิชย์ซ้ำทุกกรณี

ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับ บริการรับจดทะเบียนบริษัทและการเตรียมโครงสร้างกิจการ เพื่อวางแผนก่อนเริ่มต้นธุรกิจ

ใบอนุญาตหรือข้อกำหนดเฉพาะกิจการ

สินค้าหรือบริการบางประเภทอาจอยู่ภายใต้การควบคุมของหน่วยงานเฉพาะ เช่น อาหาร เครื่องสำอาง ยา หรือกิจกรรมที่ต้องได้รับอนุญาต ผู้ประกอบการต้องตรวจข้อกำหนดสินค้าและบริการนั้นโดยตรง

E-COMMERCE ACCOUNTING

การทำบัญชีกิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ ควรเริ่มจากอะไร?

บัญชีสำหรับธุรกิจออนไลน์ควรเริ่มจากการกำหนดว่ารายได้เกิดขึ้นจากช่องทางใด สินค้าและบริการมีต้นทุนอะไรบ้าง และข้อมูลจากแต่ละแพลตฟอร์มเชื่อมโยงกับยอดรับเงินจริงอย่างไร

1. แยกรายได้ตามช่องทางขาย

ควรแยกข้อมูลยอดขายจากเว็บไซต์ Marketplace และสื่อสังคมออนไลน์ เพื่อให้ตรวจสอบยอดขายรวม รายการคืนสินค้า ส่วนลด และยอดค้างรับชำระได้อย่างเป็นระบบ

2. ตรวจยอดเงินที่แพลตฟอร์มหักก่อนโอน

หลายแพลตฟอร์มโอนเงินให้ร้านค้าหลังหักค่าธรรมเนียม ค่าบริการ และรายการอื่นแล้ว ดังนั้นยอดเงินที่เข้าบัญชีธนาคารอาจไม่เท่ากับยอดขายของกิจการ

ผู้ประกอบการควรเก็บรายงานคำสั่งซื้อ รายงานยอดรับชำระ และรายละเอียดการหักเงิน เพื่อให้ผู้ทำบัญชีพิจารณาบันทึกรายได้และค่าใช้จ่ายได้ถูกต้องตามลักษณะธุรกรรม

3. จัดทำบัญชีสินค้าคงเหลือ

ร้านค้าควรบันทึกยอดสินค้าเข้า สินค้าขายออก สินค้าคืน และสินค้าชำรุดหรือสูญเสีย เพื่อให้ทราบต้นทุนขายและมูลค่าสินค้าคงเหลือที่ถูกต้อง

4. แยกเงินส่วนตัวออกจากเงินธุรกิจ

การใช้บัญชีธนาคารปะปนกับรายการส่วนตัวทำให้ตรวจสอบยอดรับจ่ายได้ยาก โดยเฉพาะกิจการที่รับเงินหลายช่องทาง ผู้ประกอบการจึงควรกำหนดบัญชีรับเงินสำหรับธุรกิจให้ชัดเจนตามความเหมาะสม

5. กระทบยอดกับรายการเดินบัญชีธนาคาร

ตรวจสอบว่ารายการขายที่บันทึกไว้ ยอดที่แพลตฟอร์มต้องโอน และเงินที่ธนาคารได้รับสัมพันธ์กันหรือไม่ พร้อมติดตามรายการที่ยอดไม่ตรงหรือยังไม่ได้รับชำระ

ผู้ประกอบการที่ต้องการจัดระบบข้อมูลต่อเนื่องสามารถศึกษา บริการรับทำบัญชีสำหรับธุรกิจออนไลน์และนิติบุคคล เพื่อทำความเข้าใจขอบเขตการจัดทำบัญชีและการดูแลภาษี

ตัวอย่างการตรวจยอดขายออนไลน์และต้นทุนของกิจการ

สมมติร้านค้าแห่งหนึ่งมีข้อมูลการขายสินค้าออนไลน์ในหนึ่งเดือนดังนี้ โดยตัวเลขทั้งหมดใช้สำหรับอธิบายวิธีตรวจข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่รายการภาษีหรือวิธีบันทึกบัญชีที่ใช้ได้กับทุกธุรกรรม

ข้อสังเกต: ร้านค้ารับเงินจากแพลตฟอร์ม 184,000 บาท แต่ยอดขายตามสมมติฐานเป็น 200,000 บาท ความแตกต่าง 16,000 บาทคือค่าธรรมเนียมและค่าบริการที่ต้องนำมาพิจารณาแยกตามหลักบัญชีและภาษีที่เกี่ยวข้อง

การใช้ยอดโอนเข้าธนาคารเพียงอย่างเดียวเพื่อประเมินยอดขาย อาจทำให้ข้อมูลรายได้ต่ำกว่าธุรกรรมการขายจริง โดยเฉพาะเมื่อมีรายการค่าธรรมเนียม ค่าส่งสินค้า หรือส่วนลดที่มีผู้รับผิดชอบต่างกัน

นอกจากนี้ยังควรตรวจว่าแพลตฟอร์มออกเอกสารภาษีประเภทใด มีการหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือไม่ และรายการใดเป็นรายได้หรือค่าใช้จ่ายของผู้ขายจริง เพื่อบันทึกบัญชีอย่างเหมาะสม

TAX COMPLIANCE

ภาษีกิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ มีอะไรที่ผู้ประกอบการต้องรู้?

การเสียภาษีสำหรับธุรกิจออนไลน์ขึ้นอยู่กับรูปแบบกิจการ ประเภทสินค้าและบริการ รายได้ที่เกิดขึ้น และข้อกำหนดทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ไม่ได้ขึ้นอยู่เพียงว่าขายสินค้าบนแพลตฟอร์มใด

ภาษีเงินได้ของบุคคลธรรมดา

ผู้ประกอบการที่ดำเนินธุรกิจในนามบุคคลธรรมดาต้องนำเงินได้จากกิจการมาพิจารณายื่นแบบภาษีตามประเภทเงินได้และเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด โดยตรวจสิทธิการหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนตามกรณี

ไม่ควรนำยอดเงินฝากธนาคารทั้งหมดมาถือเป็นรายได้โดยอัตโนมัติ หรือถือว่ารายการโอนเงินทุกประเภทไม่เกี่ยวข้องกับภาษี เพราะต้องจำแนกธุรกรรมและมีหลักฐานอธิบายที่มาของเงิน

ภาษีเงินได้นิติบุคคล

หากกิจการดำเนินงานในรูปแบบบริษัทจำกัดหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล ต้องจัดทำบัญชีและพิจารณากำไรสุทธิทางภาษี รวมถึงหน้าที่ยื่นแบบ ภ.ง.ด.50 และ ภ.ง.ด.51 ตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง

ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT)

กิจการขายสินค้าหรือให้บริการที่อยู่ในบังคับ VAT เมื่อมีมูลค่าฐานภาษีเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปีโดยทั่วไปต้องดำเนินการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มตามหลักเกณฑ์กฎหมาย

การนับเกณฑ์ VAT ต้องพิจารณามูลค่าฐานภาษีและเวลาที่ความรับผิดในการเสียภาษีเกิดขึ้น รวมทั้งตรวจว่ากิจการมีรายการที่ได้รับยกเว้นหรืออยู่ภายใต้เงื่อนไขเฉพาะหรือไม่ ไม่ใช่พิจารณาจากยอดเงินโอนเข้าธนาคารเพียงอย่างเดียว

ภาษีเกี่ยวกับบริการดิจิทัลและแพลตฟอร์มต่างประเทศ

การซื้อบริการโฆษณาหรือบริการอิเล็กทรอนิกส์จากต่างประเทศอาจมีประเด็น VAT และหน้าที่ทางภาษีเพิ่มเติม ขึ้นอยู่กับสถานะของผู้ให้บริการ ผู้รับบริการ และลักษณะการใช้บริการในประเทศไทย

ศึกษาความแตกต่างเพิ่มเติมจาก ภาษี e-Service สำหรับแพลตฟอร์มและบริการออนไลน์ต่างประเทศ

ภาษีและข้อมูลธุรกรรม e-Payment

การรับชำระเงินผ่านบัญชีธนาคารหรือระบบอิเล็กทรอนิกส์ทำให้กิจการควรมีระบบบันทึกรายการที่อธิบายได้ชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อมีทั้งรายการรับเงินจากการขาย เงินคืนลูกค้า และเงินโอนที่ไม่ใช่รายได้

ผู้ประกอบการสามารถศึกษา ภาษีขายออนไลน์กับข้อมูล e-Payment และความเสี่ยงที่ควรตรวจสอบ เพื่อจัดระบบเอกสารได้เหมาะสมขึ้น

ระบบบัญชีสำหรับธุรกิจ E-Commerce ควรมีคุณสมบัติอะไร?

การเลือกโปรแกรมบัญชีสำหรับธุรกิจออนไลน์ควรพิจารณาจำนวนคำสั่งซื้อ ช่องทางขาย ระบบสต๊อก และความสามารถในการส่งออกข้อมูล เพื่อให้กิจการลดงานที่ต้องบันทึกซ้ำและตรวจสอบธุรกรรมได้

• แยกรายได้ตามช่องทางการขาย
• บันทึกยอดขาย ส่วนลด การคืนสินค้า และค่าธรรมเนียม
• ควบคุมสินค้าคงเหลือและต้นทุนขาย
• ตรวจรายการเงินรับและยอดค้างรับจากแพลตฟอร์ม
• จัดทำเอกสารขายและรายงานภาษีตามหน้าที่ของกิจการ
• กำหนดสิทธิผู้ใช้งานและตรวจสอบรายการย้อนหลัง
• รองรับการส่งออกข้อมูลให้ผู้ทำบัญชี
• สำรองข้อมูลและดูแลความปลอดภัยของเอกสาร

ระบบที่เหมาะสมไม่จำเป็นต้องมีฟังก์ชันมากที่สุด แต่ควรเชื่อมโยงข้อมูลกับรูปแบบธุรกิจจริง และมีต้นทุนการใช้งานที่เหมาะสมกับขนาดกิจการ

สามารถศึกษา แนวทางเลือกโปรแกรมบัญชีสำหรับผู้ประกอบการ เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจ

เอกสารที่กิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ควรจัดเก็บ

แม้หลายรายการจะดำเนินการผ่านระบบดิจิทัล แต่เอกสารยังมีความสำคัญต่อการตรวจสอบการขาย การจัดทำบัญชี และการคำนวณภาษี โดยควรจัดเก็บอย่างเป็นระบบแยกตามเดือนและช่องทางขาย

ควรตรวจความครบถ้วนของเอกสารก่อนส่งให้ผู้ทำบัญชีทุกเดือน หากพบรายการผิดปกติ เช่น ยอดขายไม่ตรง ยอดโอนหาย หรือมีรายการคืนเงินซ้ำ ควรติดตามเอกสารจากแพลตฟอร์มในระยะเวลาที่เหมาะสม

สามารถดู วิธีจัดแฟ้มเอกสารบัญชีบริษัทให้เป็นระบบ เพื่อประยุกต์ใช้กับเอกสารธุรกิจออนไลน์

5 ข้อผิดพลาดที่เจ้าของธุรกิจออนไลน์ควรระวัง

1. ใช้ยอดเงินโอนเข้าธนาคารแทนยอดขายทั้งหมด

ยอดที่ได้รับจากแพลตฟอร์มอาจหักค่าธรรมเนียมหรือค่าใช้จ่ายไปแล้ว จึงควรตรวจรายงานยอดขายควบคู่กับรายละเอียดเงินรับจริง

2. ไม่แยกเงินส่วนตัวออกจากกิจการ

ทำให้ตรวจสอบรายได้และค่าใช้จ่ายได้ยาก และอาจเกิดความผิดพลาดเมื่อนำข้อมูลมาใช้ประกอบการคำนวณภาษี

3. ไม่บันทึกสินค้าคืนและส่วนลดอย่างถูกต้อง

ส่งผลให้ข้อมูลยอดขาย ต้นทุน และสินค้าคงเหลือไม่สัมพันธ์กัน การคืนสินค้าแต่ละครั้งควรมีข้อมูลคำสั่งซื้อและหลักฐานประกอบ

4. เข้าใจว่าขายออนไลน์แล้วไม่ต้องเสียภาษี

รายได้จากกิจการออนไลน์ยังต้องพิจารณาหน้าที่เสียภาษีตามกฎหมาย โดยขึ้นอยู่กับสถานะกิจการ ประเภทเงินได้ และเงื่อนไขของธุรกรรม

5. ส่งเอกสารบัญชีเมื่อถึงสิ้นปี

การสะสมเอกสารนานเกินไปทำให้ติดตามรายการผิดปกติได้ยาก ควรกำหนดรอบการส่งเอกสารและตรวจสอบยอดรายเดือน

เมื่อเริ่มทำธุรกิจออนไลน์อย่างจริงจัง ควรมีระบบควบคุมข้อมูลที่ผู้บริหารและผู้ทำบัญชีสามารถใช้งานร่วมกันได้ ไม่ว่าจะใช้โปรแกรมบัญชีหรือไฟล์รายงานที่ออกแบบอย่างเหมาะสม

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับกิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (FAQ)

สรุป: ธุรกิจ E-Commerce ที่ดีควรมีทั้งระบบขายและระบบบัญชีที่ตรวจสอบได้

กิจการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์เป็นรูปแบบธุรกิจที่ใช้เทคโนโลยีและอินเทอร์เน็ตในการซื้อขายหรือให้บริการ ผู้ประกอบการควรเข้าใจลักษณะกิจการของตนเอง ตรวจหน้าที่การจดทะเบียนธุรกิจ จัดเก็บหลักฐาน และปฏิบัติหน้าที่ทางภาษีตามกฎหมาย

ความสำเร็จของธุรกิจออนไลน์ไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนคำสั่งซื้อเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับความสามารถในการควบคุมต้นทุน การจัดการสินค้า การตรวจค่าธรรมเนียม และการบริหารเงินสดให้สอดคล้องกับการดำเนินงานจริง

เมื่อข้อมูลยอดขาย ต้นทุน และเงินรับสามารถเชื่อมโยงกันได้อย่างถูกต้อง ผู้ประกอบการจะมีข้อมูลที่มีประโยชน์ต่อการตัดสินใจและลดปัญหาการจัดทำบัญชีภาษีย้อนหลัง

การเริ่มต้นธุรกิจด้วยระบบที่เหมาะสมจึงเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนากิจการในระยะยาว

P2P ACCOUNTING OFFICE

ปรึกษาบัญชีและภาษีธุรกิจออนไลน์กับสำนักงานบัญชี พีทูพี

ให้คำปรึกษาเรื่องการจัดเก็บเอกสาร ยอดขายหลายช่องทาง ค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม การจัดระบบบัญชี และภาษีที่เกี่ยวข้องกับรูปแบบกิจการของคุณ

เวลาติดต่อ 09:30–17:30 น.