สิทธิของผู้เสียภาษี มีอะไรบ้าง ผ่อนภาษี อุทธรณ์ และขอเอกสารได้อย่างไร
เมื่อพูดถึงภาษี คนส่วนใหญ่มักนึกถึง “หน้าที่” เช่น ต้องยื่นแบบเมื่อไร ต้องจ่ายภาษีเท่าไร หรือยื่นล่าช้าจะมีผลอย่างไร แต่ในอีกด้านหนึ่ง ผู้เสียภาษีก็มี สิทธิของผู้เสียภาษี ตามกฎหมายที่ควรรู้เช่นกัน โดยเฉพาะเมื่อมีภาษีต้องชำระจำนวนมาก ไม่เห็นด้วยกับการประเมินของเจ้าหน้าที่ ต้องการขอทุเลาการชำระ หรือจำเป็นต้องขอเอกสารภาษีของตนเองย้อนหลัง
การรู้สิทธิเหล่านี้ไม่ได้หมายถึงการหลีกเลี่ยงภาษี แต่เป็นการใช้ช่องทางที่กฎหมายเปิดไว้ให้ผู้เสียภาษีสามารถดำเนินการกับกรมสรรพากรอย่างถูกต้อง ทั้งบุคคลธรรมดา บริษัท ห้างหุ้นส่วน และผู้ประกอบการจึงควรเข้าใจสิทธิพื้นฐานไว้ก่อนเกิดปัญหา
.png)
สิทธิของผู้เสียภาษี คืออะไร
สิทธิของผู้เสียภาษี หมายถึงสิทธิที่กฎหมายภาษีเปิดให้บุคคลหรือกิจการซึ่งมีหน้าที่เสียภาษีสามารถดำเนินการบางอย่างได้ เช่น ขอผ่อนชำระภาษี คัดค้านหรืออุทธรณ์การประเมิน ขอทุเลาการชำระภาษี ขอให้งดหรือลดเบี้ยปรับในกรณีที่เข้าเงื่อนไข หรือขอคัดสำเนาเอกสารภาษีของตนเอง
จึงควรแยกคำว่า “สิทธิของผู้เสียภาษี” ออกจาก “ค่าลดหย่อนภาษี” ให้ชัด เพราะค่าลดหย่อนเป็นองค์ประกอบหนึ่งในการคำนวณภาษี ขณะที่สิทธิของผู้เสียภาษีครอบคลุมถึงขั้นตอนการปฏิบัติเมื่อมีภาษีต้องชำระหรือมีข้อพิพาทกับการประเมินด้วย
หากต้องการอ่านเฉพาะเรื่องการวางแผนและค่าลดหย่อนสำหรับบุคคลธรรมดา ให้ไปที่ วางแผนภาษีบุคคลธรรมดา เพื่อไม่ให้เนื้อหาสองหน้าซ้ำกัน
สิทธิของผู้เสียภาษีที่ควรรู้ มีอะไรบ้าง
1. สิทธิผ่อนชำระภาษี
2. สิทธิอุทธรณ์คัดค้านการประเมินภาษี
3. สิทธิขอทุเลาการชำระภาษีระหว่างอุทธรณ์
4. สิทธิขอให้งดหรือลดเบี้ยปรับตามหลักเกณฑ์
5. สิทธิขอคัดหรือขอสำเนาเอกสารภาษีของตนเอง
6. สิทธิขอคืนภาษีที่ชำระหรือถูกหักไว้เกิน เมื่อเข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย
แต่ละสิทธิมีเงื่อนไขและกำหนดเวลาแตกต่างกัน จึงไม่ควรใช้หลักเดียวกับทุกกรณี โดยเฉพาะเรื่องการอุทธรณ์และการขอคืนภาษี ซึ่งควรตรวจวันที่และประเภทภาษีอย่างละเอียด
.jpg)
1. สิทธิผ่อนชำระภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา
สำหรับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามแบบ ภ.ง.ด.90 หรือ ภ.ง.ด.91 หากมีจำนวนภาษีที่ต้องชำระตั้งแต่เกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด ผู้เสียภาษีอาจใช้สิทธิแบ่งชำระเป็นงวดตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากรได้
ตามข้อมูลของกรมสรรพากร กรณีมีภาษีต้องชำระมากกว่า 3,000 บาท สามารถแบ่งชำระเป็นจำนวนเท่า ๆ กันได้ไม่เกิน 3 งวด โดยไม่เสียเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม หากดำเนินการครบถ้วนตามเงื่อนไขและกำหนดเวลา
สิทธินี้แตกต่างจากกรณี “ภาษีอากรค้างชำระ” ซึ่งอาจต้องยื่นคำร้องขอผ่อนชำระตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากรเป็นอีกกรณีหนึ่ง
2. สิทธิอุทธรณ์เมื่อไม่เห็นด้วยกับการประเมินภาษี
หากผู้เสียภาษีได้รับหนังสือแจ้งการประเมินจากเจ้าพนักงานและเห็นว่าการประเมินนั้นไม่ถูกต้อง เช่น จำนวนรายได้ ค่าใช้จ่าย ภาษี หรือข้อเท็จจริงบางส่วนไม่ตรงกับข้อมูลที่มี ผู้เสียภาษีมีสิทธิยื่นอุทธรณ์คัดค้านการประเมินตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด
โดยหลัก ผู้เสียภาษีต้องยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้งการประเมิน ดังนั้นวันที่รับหนังสือจึงเป็นข้อมูลสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม
หากได้รับคำวินิจฉัยอุทธรณ์แล้วและยังไม่เห็นด้วย ก็อาจมีสิทธินำคดีไปสู่ศาลภาษีอากรตามขั้นตอนและระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด
กรณีเป็นบริษัท ควรเตรียมบัญชีและเอกสารที่ใช้สนับสนุนข้อเท็จจริงให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ สามารถอ่าน บัญชีบริษัทต้องทำอะไรบ้าง เพื่อจัดระบบหลักฐานตั้งแต่ต้น
3. ยื่นอุทธรณ์แล้ว ยังต้องจ่ายภาษีหรือไม่
จุดนี้เป็นเรื่องที่เข้าใจผิดกันบ่อย การยื่นอุทธรณ์ไม่ได้ทำให้ภาษีตามการประเมินหยุดชำระโดยอัตโนมัติ ผู้เสียภาษียังคงต้องปฏิบัติตามหนังสือประเมิน เว้นแต่จะดำเนินการขอทุเลาการชำระภาษีตามขั้นตอนที่เกี่ยวข้อง
หากต้องการรอผลการอุทธรณ์ ผู้เสียภาษีอาจยื่นคำร้องขอทุเลาการชำระภาษีและจัดให้มีหลักประกันตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร
จุดที่ควรจำ: “ยื่นอุทธรณ์แล้ว” กับ “ได้รับอนุมัติให้ทุเลาการชำระภาษี” เป็นคนละเรื่องกัน จึงไม่ควรหยุดชำระภาษีด้วยตนเองเพียงเพราะยื่นอุทธรณ์ไปแล้ว
4. ขอให้งดหรือลดเบี้ยปรับได้หรือไม่
หากผู้เสียภาษีไม่ได้ยื่นแบบหรือชำระภาษีให้ครบภายในกำหนด อาจต้องรับผิดทั้งเงินภาษี เบี้ยปรับ และเงินเพิ่มตามกฎหมาย แต่ในบางกรณีที่มีเหตุอันควร ผู้เสียภาษีอาจยื่นคำร้องขอให้งดหรือลด เบี้ยปรับ ตามหลักเกณฑ์ที่กรมสรรพากรกำหนดได้
อย่างไรก็ตาม เบี้ยปรับและเงินเพิ่มเป็นคนละเรื่องกัน ไม่ควรเขียนหรือเข้าใจว่าเจ้าหน้าที่สามารถลดทุกส่วนได้ในลักษณะเดียวกัน กรมสรรพากรระบุว่าเงินเพิ่มโดยทั่วไปไม่มีกฎหมายให้อำนาจเจ้าพนักงานงดหรือลดได้ เว้นแต่กรณีเฉพาะที่กฎหมายกำหนด
หากกิจการมีประเด็นภาษีหลายประเภท ควรตรวจให้ชัดว่าเกิดจาก VAT ภาษีหัก ณ ที่จ่าย ภาษีเงินได้นิติบุคคล หรือภาษีประเภทใด โดยสามารถอ่าน บริการที่ปรึกษาภาษี สำหรับภาพรวมประเด็นภาษีธุรกิจ
5. ผู้เสียภาษีมีสิทธิขอคัดหรือขอสำเนาเอกสารของตนเอง
ผู้เสียภาษีมีสิทธิขอคัดหรือขอสำเนาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการเสียภาษีของตนเอง เช่น แบบแสดงรายการภาษีที่เคยยื่น หรือใบเสร็จรับเงินค่าภาษีบางประเภทตามขั้นตอนที่กรมสรรพากรกำหนด
สิทธินี้มีประโยชน์มากเมื่อเอกสารเก่าสูญหาย เปลี่ยนสำนักงานบัญชี หรือจำเป็นต้องตรวจสอบรายการย้อนหลัง ดังนั้นกิจการควรมีระบบจัดเก็บเอกสารของตนเองควบคู่กัน ไม่ควรพึ่งเอกสารจากหน่วยงานหรือสำนักงานบัญชีเพียงช่องทางเดียว
สามารถดูแนวทางจัดระบบเอกสารจาก วิธีเตรียมเอกสารส่งสำนักงานบัญชี และ สำนักงานบัญชีมีงานอะไรบ้าง
.jpg)
6. จ่ายภาษีเกิน มีสิทธิขอคืนหรือไม่
หากผู้เสียภาษีชำระภาษีไว้เกินกว่าที่ควรต้องเสีย หรือถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายไว้เกิน ในกรณีที่กฎหมายให้สิทธิ สามารถขอคืนภาษีได้ตามขั้นตอนและระยะเวลาของภาษีประเภทนั้น
คำว่า “ขอคืนภาษี” จึงไม่ควรเข้าใจว่าเป็นสิทธิที่จะได้เงินคืนทุกครั้ง การคืนจะเกิดขึ้นเมื่อมีภาษีที่ชำระไว้เกินจริงและผู้ขอคืนมีสิทธิตามกฎหมาย พร้อมหลักฐานที่สนับสนุนรายการนั้น
ผู้มีรายได้จากค่าบริการหรือธุรกิจควรเก็บหนังสือรับรองภาษีหัก ณ ที่จ่ายไว้ครบ เพราะเป็นหลักฐานสำคัญในการนำภาษีที่ถูกหักไว้มาเครดิตหรือขอคืนตามกรณี สามารถอ่าน ภาษีหัก ณ ที่จ่ายคืออะไร เพิ่มเติมได้
สิทธิของผู้เสียภาษีกับค่าลดหย่อนภาษี ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน
บทความเดิมมักนำสองเรื่องนี้มารวมกัน แต่เพื่อให้เข้าใจง่ายควรแยกอย่างชัดเจนว่า สิทธิของผู้เสียภาษี ในหน้านี้เน้นสิทธิทางกระบวนการและการจัดการภาษี เช่น ผ่อนชำระ อุทธรณ์ ขอทุเลา ขอคืน และขอเอกสาร
ส่วนค่าลดหย่อนและการวางแผนภาษีเป็นเรื่องการคำนวณจำนวนภาษี หากเป็นบุคคลธรรมดาอ่าน วางแผนภาษีบุคคลธรรมดา ส่วนบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนควรอ่าน ลดหย่อนภาษีนิติบุคคลอย่างถูกต้อง
จด VAT แล้วมี “สิทธิ” อะไรบ้าง
ผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT มีทั้งหน้าที่และสิทธิภายใต้ระบบภาษีมูลค่าเพิ่ม เช่น หน้าที่ออกใบกำกับภาษี จัดทำรายงาน และยื่นแบบ รวมถึงสิทธิในการนำภาษีซื้อที่เข้าเงื่อนไขมาหักออกจากภาษีขาย หรือขอคืนตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
แต่ไม่ควรกล่าวกว้าง ๆ ว่า “จด VAT แล้วขอคืน VAT ได้ทุกค่าใช้จ่าย” เพราะภาษีซื้อต้องเข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย เอกสารต้องถูกต้อง และบางรายการเป็นภาษีซื้อต้องห้าม
รายละเอียดเรื่องนี้ควรให้หน้า จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม VAT เป็นหน้าหลัก เพื่อไม่ให้บทความเรื่องสิทธิผู้เสียภาษีแย่งคีย์ VAT โดยตรง
สิทธิผู้เสียภาษีกับหน้าที่ผู้เสียภาษีต้องไปด้วยกัน
การมีสิทธิไม่ได้ทำให้หน้าที่หายไป ผู้เสียภาษียังต้องยื่นแบบ ชำระภาษี จัดทำเอกสาร และให้ข้อมูลตามที่กฎหมายกำหนด การใช้สิทธิจึงควรอยู่บนพื้นฐานของข้อเท็จจริงและเอกสารที่ตรวจสอบได้
สำหรับบริษัท ข้อมูลทางบัญชีมีความสำคัญมาก เพราะเป็นหลักฐานที่ใช้ประกอบทั้งการยื่นภาษีและการชี้แจงกรณีมีข้อสงสัย สามารถศึกษา บัญชีภาษีอากร และ การทำบัญชีรายเดือนและรายปี เพิ่มเติมได้
ได้รับหนังสือจากกรมสรรพากร ควรทำอะไรเป็นลำดับแรก
- อ่านชื่อและประเภทหนังสือให้ชัด
- บันทึกวันที่ได้รับหนังสือ
- ตรวจว่าหนังสือกำหนดให้ดำเนินการภายในกี่วัน
- ตรวจปีภาษีและประเภทภาษีที่เกี่ยวข้อง
- รวบรวมแบบภาษีและหลักฐานการชำระเดิม
- เตรียมบัญชี สัญญา ใบกำกับภาษี และเอกสารที่เกี่ยวข้อง
- ตรวจว่ามีประเด็นใดที่ข้อเท็จจริงไม่ตรงกับการประเมิน
- หากจะใช้สิทธิอุทธรณ์ อย่าปล่อยให้พ้นกำหนดเวลา
ไม่ควรตอบหนังสือโดยการคาดเดาหรือแก้ไขเอกสารย้อนหลังให้ตรงกับคำชี้แจง เพราะข้อมูลที่ยื่นควรสอดคล้องกับข้อเท็จจริงและเอกสารที่เกิดขึ้นจริง
.jpg)
อุทธรณ์ภาษีต้องเตรียมเอกสารอะไรบ้าง
เอกสารที่ต้องใช้จริงขึ้นอยู่กับประเด็นที่ถูกประเมิน แต่โดยทั่วไปควรเริ่มจากหนังสือแจ้งการประเมิน แบบภาษีที่เกี่ยวข้อง หนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่าย รายงานบัญชี สัญญา ใบกำกับภาษี หลักฐานรับและจ่ายเงิน และเอกสารที่พิสูจน์ข้อเท็จจริงของรายการ
กรณีมีประเด็นเกี่ยวกับใบกำกับภาษี ควรตรวจข้อมูลจาก ใบกำกับภาษีต้องมีรายละเอียดอะไรบ้าง ส่วนเรื่องสัญญาบางประเภทอาจเกี่ยวข้องกับ อากรแสตมป์ ด้วย
ข้อผิดพลาดที่ผู้เสียภาษีควรหลีกเลี่ยง
- เข้าใจว่ายื่นอุทธรณ์แล้วไม่ต้องชำระภาษี
- ปล่อยให้พ้นกำหนด 30 วันก่อนยื่นอุทธรณ์
- คิดว่าเบี้ยปรับและเงินเพิ่มสามารถขอลดได้เหมือนกันทั้งหมด
- ไม่เก็บหลักฐานวันที่ได้รับหนังสือจากกรมสรรพากร
- ไม่มีสำเนาแบบภาษีและหลักฐานการชำระของตนเอง
- ขอคืนภาษีโดยไม่มีเอกสารพิสูจน์ภาษีที่ชำระไว้เกิน
- นำค่าลดหย่อนภาษีมาปะปนกับสิทธิทางกระบวนการภาษี
- เชื่อข้อมูลเก่าหรือข้อความในอินเทอร์เน็ตโดยไม่ตรวจจากหน่วยงานทางการ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสิทธิของผู้เสียภาษี
1. ภาษีบุคคลธรรมดามากกว่า 3,000 บาท ผ่อนได้หรือไม่?
ตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาตามแบบ ภ.ง.ด.90 หรือ ภ.ง.ด.91 ที่มีจำนวนเกิน 3,000 บาท สามารถแบ่งชำระเป็นจำนวนเท่า ๆ กันได้ไม่เกิน 3 งวด หากปฏิบัติตามเงื่อนไขและกำหนดเวลา
2. ไม่เห็นด้วยกับการประเมินภาษี ต้องทำอย่างไร?
ผู้เสียภาษีมีสิทธิยื่นอุทธรณ์ต่อคณะกรรมการพิจารณาอุทธรณ์ โดยหลักต้องดำเนินการภายใน 30 วันนับแต่วันที่ได้รับหนังสือแจ้งการประเมิน
3. ยื่นอุทธรณ์แล้วต้องจ่ายภาษีก่อนหรือไม่?
การยื่นอุทธรณ์ไม่ได้ทำให้การชำระภาษีหยุดโดยอัตโนมัติ หากต้องการรอผลการอุทธรณ์ต้องพิจารณาการยื่นคำร้องขอทุเลาการชำระภาษีตามหลักเกณฑ์และจัดหลักประกันตามกรณี
4. ขอให้กรมสรรพากรลดเบี้ยปรับได้หรือไม่?
ในกรณีที่มีเหตุอันควร ผู้เสียภาษีอาจยื่นคำร้องของดหรือลดเบี้ยปรับได้ตามหลักเกณฑ์ แต่ต้องแยกจากเงินเพิ่ม ซึ่งมีกฎเกณฑ์ต่างกัน
5. แบบภาษีเก่าหาย ขอสำเนาได้หรือไม่?
ผู้เสียภาษีมีสิทธิขอคัดหรือขอสำเนาเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการเสียภาษีของตน เช่น แบบแสดงรายการหรือใบเสร็จรับเงินตามช่องทางและหลักเกณฑ์ที่กำหนด
สรุป สิทธิของผู้เสียภาษีไม่ได้มีเพียงค่าลดหย่อน
สิทธิของผู้เสียภาษี ครอบคลุมมากกว่าการใช้ค่าลดหย่อน ผู้เสียภาษีอาจมีสิทธิผ่อนชำระภาษี อุทธรณ์การประเมิน ขอทุเลาการชำระ ขอให้งดหรือลดเบี้ยปรับตามหลักเกณฑ์ ขอคัดเอกสาร และขอคืนภาษีที่ชำระไว้เกินเมื่อเข้าเงื่อนไข
สิ่งสำคัญที่สุดคือเรื่อง “กำหนดเวลา” เพราะสิทธิบางประเภทจะเสียไปหากดำเนินการไม่ทัน ดังนั้นเมื่อได้รับหนังสือหรือพบความผิดปกติทางภาษีควรรวบรวมข้อมูลและตรวจหลักเกณฑ์ทันที หากเป็นประเด็นภาษีของกิจการ สามารถศึกษา ที่ปรึกษาภาษี และ บริการวางระบบบัญชี เพิ่มเติมได้
