ทะเบียนพาณิชย์ยังมีอยู่ แต่หลักเกณฑ์ว่า “ใครต้องจด” เปลี่ยนไปแล้ว โดยเฉพาะนิติบุคคลที่ไม่ควรนำข้อมูลเก่ามาใช้ตัดสินใจ
จดทะเบียนพาณิชย์ คืออะไร? ใครต้องจด ใครไม่ต้องจด และต้องทำอย่างไร
จดทะเบียนพาณิชย์ หรือที่คนทั่วไปยังเรียกว่า “จดทะเบียนการค้า” เป็นการจดข้อมูลของผู้ประกอบพาณิชยกิจกับสำนักงานทะเบียนพาณิชย์ตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด แต่ไม่ใช่ผู้ประกอบการทุกคนและไม่ใช่นิติบุคคลทุกแห่งที่จะต้องจด
ปัจจุบันหลักเกณฑ์ได้เปลี่ยนจากเดิมอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะบริษัทจำกัด ห้างหุ้นส่วนจำกัด และนิติบุคคลประเภทต่าง ๆ ซึ่งไม่อยู่ในกลุ่มที่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ใหม่แล้ว
บทความนี้สรุปให้ชัดว่าใครต้องจด ใครไม่ต้องจด กิจการแบบใดเข้าข่าย ร้านค้าออนไลน์ต้องดูอะไร เอกสารและขั้นตอนเป็นอย่างไร เพื่อป้องกันการใช้ข้อมูลเก่าที่ไม่ตรงกับหลักเกณฑ์ปัจจุบัน

ไม่แน่ใจว่าธุรกิจของคุณต้องจดทะเบียนพาณิชย์หรือไม่?
ควรตรวจทั้งรูปแบบผู้ประกอบการและลักษณะกิจการก่อน เพราะบุคคลธรรมดา บริษัท และห้างหุ้นส่วนใช้หลักพิจารณาไม่เหมือนกัน
โทร 097-236-2994LINE: p2paccจดทะเบียนพาณิชย์ คืออะไร
การจดทะเบียนพาณิชย์เป็นระบบทะเบียนสำหรับผู้ประกอบพาณิชยกิจที่กฎหมายกำหนด เพื่อให้ภาครัฐมีข้อมูลเกี่ยวกับผู้ประกอบการและกิจการที่ดำเนินอยู่ รวมถึงทำให้สามารถตรวจสอบข้อมูลทางทะเบียนได้
คำว่า “จดทะเบียนการค้า” ที่คนทั่วไปใช้กันนั้น โดยสาระมักหมายถึงการจดทะเบียนพาณิชย์ ไม่ใช่การจดทะเบียนบริษัท และไม่ใช่การจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม
จุดนี้ต้องแยกให้ชัด เพราะเจ้าของร้านคนเดียวอาจต้องพิจารณาเรื่องทะเบียนพาณิชย์ ขณะที่ผู้ที่จะจัดตั้งบริษัทต้องดำเนินการตามกระบวนการจดทะเบียนนิติบุคคล ซึ่งเป็นคนละระบบกัน
.jpg)
จดทะเบียนพาณิชย์ กับจดทะเบียนบริษัท ต่างกันอย่างไร
จดทะเบียนพาณิชย์ เป็นการจดข้อมูลของผู้ประกอบพาณิชยกิจที่อยู่ในข่ายตามกฎหมาย ส่วน จดทะเบียนบริษัท เป็นกระบวนการจัดตั้งนิติบุคคล ทำให้บริษัทมีสถานะทางกฎหมายแยกจากผู้ถือหุ้น
ดังนั้นการมีใบทะเบียนพาณิชย์ไม่ได้ทำให้ร้านค้ากลายเป็นบริษัท และการตั้งบริษัทก็ไม่ได้หมายความว่าบริษัทต้องไปขอทะเบียนพาณิชย์เพิ่มเติมตามหลักเกณฑ์ปัจจุบัน
ผู้ที่กำลังตัดสินใจว่าจะทำธุรกิจในรูปบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล สามารถอ่านประโยชน์ของการจดทะเบียนนิติบุคคล ประกอบก่อนเลือกโครงสร้างธุรกิจ
ปัจจุบัน ใครบ้างที่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์
ตามหลักเกณฑ์ปัจจุบัน กลุ่มผู้ประกอบการที่ต้องพิจารณาการจดทะเบียนพาณิชย์หลัก ๆ ได้แก่
- บุคคลธรรมดา ที่ประกอบพาณิชยกิจตามประเภทและเงื่อนไขที่ประกาศกำหนด
- ห้างหุ้นส่วนสามัญ ที่ยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นนิติบุคคล
- กลุ่มกิจการร่วมค้า กลุ่มวิสาหกิจ หรือกลุ่มอื่นที่เข้าลักษณะตามประกาศและประกอบพาณิชยกิจที่กำหนด
จึงไม่ควรใช้หลักเดิมว่า “เปิดร้านทุกคนต้องจด” หรือ “มีรายได้แล้วต้องจดทะเบียนพาณิชย์” โดยทันที ต้องตรวจทั้งสถานะของผู้ประกอบการและประเภทพาณิชยกิจประกอบกัน
ใครบ้างที่ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์
การเปลี่ยนแปลงที่สำคัญคือ นิติบุคคลทุกประเภทที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าระบุ เช่น ห้างหุ้นส่วนสามัญจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด และบริษัทมหาชนจำกัด ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ใหม่
ดังนั้นบริษัทจำกัดที่ตั้งใหม่ไม่ควรถูกแนะนำให้ไป “จดทะเบียนการค้า” เพิ่มอีกขั้นตามข้อมูลเก่า แต่ต้องดำเนินหน้าที่ของนิติบุคคล เช่น งานบัญชี ภาษี การจด VAT หรือใบอนุญาตเฉพาะตามลักษณะกิจการแยกต่างหาก
หากกำลังจะเปิดบริษัท สามารถอ่านเอกสารที่ต้องเตรียมในการจัดตั้งบริษัท และขั้นตอนเปิดบริษัท แทนการนำข้อมูลทะเบียนพาณิชย์มาใช้กับนิติบุคคล
.jpg)
กิจการแบบใดอยู่ในข่ายต้องจดทะเบียนพาณิชย์
นอกจากดูว่าเป็นบุคคลธรรมดาหรือห้างหุ้นส่วนสามัญแล้ว ต้องดูด้วยว่าประกอบพาณิชยกิจที่ประกาศกำหนดหรือไม่ ตัวอย่างกลุ่มสำคัญ ได้แก่
- การทำโรงสีข้าวและโรงเลื่อยที่ใช้เครื่องจักร
- การขายสินค้าตามเกณฑ์มูลค่าที่กฎหมายกำหนด
- การเป็นนายหน้าหรือตัวแทนค้าต่างเกี่ยวกับสินค้าตามเกณฑ์ที่กำหนด
- การประกอบหัตถกรรมหรืออุตสาหกรรมและจำหน่ายสินค้าที่ผลิตได้ตามเกณฑ์
- การซื้อขายสินค้าหรือบริการโดยใช้สื่ออิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ต
การพิจารณาจึงควรดูข้อเท็จจริงของกิจการ ไม่ใช่ดูเพียงชื่อร้านหรือช่องทางขาย เพราะกิจการเดียวอาจประกอบพาณิชยกิจมากกว่าหนึ่งประเภทได้
ร้านค้าออนไลน์ต้องจดทะเบียนพาณิชย์หรือไม่
การซื้อขายสินค้าหรือบริการผ่านระบบอินเทอร์เน็ตยังเป็นหนึ่งในพาณิชยกิจที่ประกาศกำหนด ดังนั้นผู้ขายออนไลน์ที่เป็น บุคคลธรรมดาหรือห้างหุ้นส่วนสามัญ ต้องพิจารณาหน้าที่จดทะเบียนตามข้อเท็จจริงของกิจการ
แต่หากร้านออนไลน์ดำเนินการในรูปบริษัทจำกัด ไม่ควรนำหลักเกณฑ์เก่าว่า “นิติบุคคลร้านค้าออนไลน์ต้องจดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ทุกแห่ง” มาใช้ เพราะนิติบุคคลอยู่ในกลุ่มที่ได้รับยกเว้นจากการจดทะเบียนพาณิชย์ตามประกาศปัจจุบัน
รายละเอียดเฉพาะช่องทางออนไลน์สามารถอ่านต่อที่จดทะเบียนพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ โดยบทความนั้นควรปรับข้อมูลให้สอดคล้องกับหลักเกณฑ์ใหม่เช่นกัน
บริษัทกับร้านบุคคลธรรมดา อย่าใช้หลักทะเบียนพาณิชย์แบบเดียวกัน
ก่อนยื่นคำขอควรตรวจรูปแบบกิจการก่อน เพราะการเป็นบริษัท ห้างหุ้นส่วน หรือบุคคลธรรมดามีผลต่อหน้าที่ทางทะเบียนโดยตรง
โทร 097-236-2994LINE: p2paccต้องจดทะเบียนภายในกี่วัน
ผู้ประกอบพาณิชยกิจที่อยู่ในข่ายต้องจดทะเบียน ต้องยื่นคำขอจดทะเบียนตั้งใหม่ภายใน 30 วันนับจากวันเริ่มประกอบพาณิชยกิจ
หากข้อมูลที่จดไว้มีการเปลี่ยนแปลง เช่น ชื่อ ที่อยู่ หรือลักษณะรายการทางทะเบียนที่สามารถแก้ไขได้ ก็ต้องดำเนินการจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงตามกำหนด และเมื่อเลิกประกอบกิจการก็ต้องแจ้งเลิกภายในระยะเวลาที่กำหนดเช่นกัน
หลัก 30 วันนี้ใช้กับผู้ที่ยังอยู่ภายใต้ระบบทะเบียนพาณิชย์ ไม่ควรนำไปใช้กับบริษัทจำกัดที่ไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ใหม่แล้ว
เอกสารจดทะเบียนพาณิชย์มีอะไรบ้าง
เอกสารอาจแตกต่างกันตามประเภทผู้ประกอบการ สถานที่ตั้ง ลักษณะกิจการ และกรณีที่ผู้ยื่นเป็นเจ้าของสถานที่หรือเช่าสถานที่ จึงควรตรวจรายการกับสำนักงานทะเบียนพาณิชย์ที่รับคำขอก่อนยื่น
- แบบคำขอจดทะเบียนพาณิชย์
- เอกสารประจำตัวของผู้ประกอบพาณิชยกิจ
- หลักฐานเกี่ยวกับสถานที่ตั้งสำนักงานแห่งใหญ่
- หนังสือยินยอมให้ใช้สถานที่หรือสัญญาเช่า หากไม่ได้เป็นเจ้าของสถานที่
- เอกสารหรือหลักฐานเฉพาะกิจการเพิ่มเติม หากนายทะเบียนกำหนด
- หนังสือมอบอำนาจและเอกสารของผู้รับมอบอำนาจ หากไม่ได้ไปยื่นด้วยตนเอง
ผู้ประกอบการสามารถเตรียมรายการเอกสารเบื้องต้น แล้วตรวจเอกสารจริงอีกครั้งก่อนเดินทาง เพื่อป้องกันการขาดเอกสารหรือใช้เอกสารของระบบนิติบุคคลมาปะปนกัน
.jpg)
จดทะเบียนพาณิชย์ได้ที่ไหน
หลักการคือให้ยื่นต่อสำนักงานทะเบียนพาณิชย์ในเขตที่สำนักงานแห่งใหญ่ของกิจการตั้งอยู่ โดยพื้นที่กรุงเทพมหานครและต่างจังหวัดมีหน่วยงานรับผิดชอบแตกต่างกัน
ก่อนเดินทางควรตรวจหน่วยงานที่รับผิดชอบพื้นที่ของตนอีกครั้ง เพราะหน้าที่รับจดทะเบียนในท้องถิ่นอาจอยู่ที่สำนักงานเขต เทศบาล หรือองค์การบริหารส่วนตำบลตามพื้นที่
หากต้องการเปรียบเทียบกับการจัดตั้งนิติบุคคล ให้ดูจดทะเบียนบริษัทที่ไหน ซึ่งเป็นคนละระบบกับทะเบียนพาณิชย์
สามารถมอบอำนาจให้ผู้อื่นไปยื่นแทนได้หรือไม่
สามารถมอบอำนาจให้บุคคลอื่นดำเนินการยื่นคำขอแทนได้ โดยต้องจัดทำหนังสือมอบอำนาจและเอกสารประกอบตามที่สำนักงานทะเบียนพาณิชย์กำหนด
จึงไม่จำเป็นว่าผู้ประกอบการต้องเดินทางไปยื่นด้วยตนเองทุกกรณี แต่ข้อมูลในคำขอยังคงต้องเป็นข้อมูลจริงของกิจการ และผู้ประกอบการยังเป็นผู้รับผิดชอบข้อมูลที่นำไปจดทะเบียน
จดทะเบียนพาณิชย์แล้ว เท่ากับจด VAT หรือไม่
ไม่เท่ากัน ทะเบียนพาณิชย์เป็นเรื่องของกฎหมายทะเบียนพาณิชย์ ส่วน VAT เป็นเรื่องภาษีมูลค่าเพิ่มตามประมวลรัษฎากร
ผู้ประกอบการจึงต้องพิจารณาหน้าที่ด้านภาษีแยกอีกครั้งตามรายได้ ประเภทกิจการ และเงื่อนไขทางภาษี ไม่ควรเข้าใจว่าจดทะเบียนพาณิชย์แล้วถือว่าจัดการเรื่องภาษีครบทั้งหมด
ในทางกลับกัน ผู้ที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มต้องจดทะเบียนพาณิชย์ก็ไม่ได้หมายความว่าไม่ต้องเสียภาษี หากมีหน้าที่ตามกฎหมายภาษีก็ต้องดำเนินการให้ถูกต้องเช่นเดิม
บริษัทที่เคยมีใบทะเบียนพาณิชย์เดิม ต้องทำอย่างไร
สำหรับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด และบริษัทมหาชนจำกัดที่เคยจดทะเบียนพาณิชย์ไว้ก่อนหลักเกณฑ์ใหม่ DBD ชี้แจงว่าใบทะเบียนพาณิชย์ของนิติบุคคลกลุ่มดังกล่าวสิ้นผลตามประกาศใหม่ และไม่ต้องไปยื่นจดทะเบียนเลิกทะเบียนพาณิชย์อีก
ข้อนี้เป็นเหตุผลสำคัญว่าทำไมบทความเกี่ยวกับทะเบียนพาณิชย์ที่เขียนก่อนการเปลี่ยนหลักเกณฑ์จึงควรตรวจสอบใหม่ก่อนนำมาใช้กับบริษัทในปัจจุบัน
สำหรับผู้ที่จะตั้งบริษัทใหม่ สามารถอ่านขั้นตอนจดทะเบียนบริษัทออนไลน์ หรือจดบริษัทขายของออนไลน์ต้องเตรียมอะไร แทน

ก่อนจดทะเบียนพาณิชย์ ควรตรวจ 6 เรื่องนี้
- ผู้ประกอบการเป็นบุคคลธรรมดา ห้างหุ้นส่วนสามัญ หรือนิติบุคคล?
- กิจการที่ทำอยู่ในกลุ่มพาณิชยกิจที่ประกาศกำหนดหรือไม่?
- เริ่มประกอบกิจการจริงวันใด?
- สำนักงานแห่งใหญ่ตั้งอยู่ที่ไหนและหน่วยงานใดรับจด?
- สถานที่เป็นของตนเอง เช่า หรือได้รับอนุญาตให้ใช้?
- เป็นการขายผ่านหน้าร้าน อินเทอร์เน็ต หรือมีหลายช่องทางร่วมกัน?
การตอบคำถามเหล่านี้ก่อนจะช่วยลดการใช้แบบฟอร์มผิดประเภท และช่วยแยกระหว่างทะเบียนพาณิชย์กับการจดทะเบียนนิติบุคคล ได้ชัดเจนขึ้น
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจดทะเบียนพาณิชย์
จดทะเบียนพาณิชย์กับจดทะเบียนการค้าเหมือนกันหรือไม่?
โดยทั่วไปคำว่า “จดทะเบียนการค้า” เป็นคำที่ประชาชนใช้เรียกการจดทะเบียนพาณิชย์ แต่ชื่อทางกฎหมายและงานทะเบียนที่ใช้คือการจดทะเบียนพาณิชย์
บริษัทจำกัดต้องจดทะเบียนพาณิชย์หรือไม่?
ตามหลักเกณฑ์ปัจจุบัน บริษัทจำกัดและนิติบุคคลกลุ่มที่ประกาศกำหนดไม่ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ใหม่
บุคคลธรรมดาขายของออนไลน์ต้องจดหรือไม่?
ต้องพิจารณาว่าการขายสินค้าหรือบริการผ่านอินเทอร์เน็ตเข้าลักษณะพาณิชยกิจที่ประกาศกำหนด และผู้ประกอบการอยู่ในกลุ่มผู้มีหน้าที่จดหรือไม่
ต้องจดทะเบียนภายในกี่วัน?
กรณีเริ่มประกอบพาณิชยกิจที่อยู่ในข่ายต้องจดทะเบียน ให้ยื่นคำขอภายใน 30 วันนับจากวันเริ่มประกอบพาณิชยกิจ
จดทะเบียนพาณิชย์แล้วต้องเสีย VAT เลยหรือไม่?
ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน การจด VAT ต้องพิจารณาตามหลักเกณฑ์ของกฎหมายภาษีมูลค่าเพิ่มแยกต่างหาก
สรุป จดทะเบียนพาณิชย์ต้องดูทั้ง “คน” และ “กิจการ”
การพิจารณาว่าต้องจดทะเบียนพาณิชย์หรือไม่ ไม่ควรดูเพียงว่ามีร้านค้าหรือมีรายได้ แต่ต้องดูว่าผู้ประกอบการอยู่ในรูปแบบใด และกิจการนั้นอยู่ในพาณิชยกิจที่ประกาศกำหนดหรือไม่
ประเด็นสำคัญที่สุดสำหรับข้อมูลปัจจุบันคือ บริษัทจำกัด ห้างหุ้นส่วนจำกัด และนิติบุคคลที่อยู่ในกลุ่มตามประกาศ ไม่ต้องไปขอทะเบียนพาณิชย์ใหม่เหมือนแนวปฏิบัติเดิม
หากเป็นบุคคลธรรมดาหรือห้างหุ้นส่วนสามัญ ควรตรวจประเภทพาณิชยกิจ สถานที่ตั้ง และเอกสารให้ครบก่อนยื่น เพื่อให้ทะเบียนตรงกับธุรกิจที่ดำเนินอยู่จริง
ต้องการตรวจว่าธุรกิจเข้าข่ายจดทะเบียนพาณิชย์หรือไม่?
แจ้งรูปแบบผู้ประกอบการ ประเภทธุรกิจ ช่องทางขาย และสถานที่ตั้ง เพื่อสอบถามแนวทางเตรียมข้อมูลและเอกสารก่อนดำเนินการ
โทร 097-236-2994LINE: p2pacc