มาตรฐานการบัญชี คืออะไร? TAS, TFRS, IFRS และ TFRS for NPAEs ต่างกันอย่างไร

มาตรฐานการบัญชี คืออะไร

มาตรฐานการบัญชี เป็นหลักเกณฑ์ที่ใช้กำหนดแนวทางทางบัญชีของธุรกรรมและเหตุการณ์ทางเศรษฐกิจ เพื่อให้นักบัญชีและผู้จัดทำงบการเงินมีแนวทางที่สอดคล้องกันในการรับรู้ วัดมูลค่า และนำเสนอข้อมูล

ในอดีตผู้ประกอบการมักใช้คำว่า “มาตรฐานการบัญชี” เรียกรวมมาตรฐานทั้งหมด แต่ในปัจจุบันระบบมาตรฐานของไทยมีทั้ง TAS, TFRS และการตีความมาตรฐานต่าง ๆ จึงควรใช้คำให้ตรงกับบริบทมากขึ้น

สำหรับเจ้าของกิจการ สิ่งสำคัญไม่ใช่การจำเลขมาตรฐานทุกฉบับ แต่ต้องรู้ว่าการบันทึกรายการต่าง ๆ เช่น รายได้ สินค้าคงเหลือ ทรัพย์สิน สัญญาเช่า หรือประมาณการ ไม่สามารถเลือกวิธีตามความสะดวกได้โดยไม่มีหลักเกณฑ์รองรับ

หากต้องการเข้าใจพื้นฐานก่อน สามารถอ่านพื้นฐานการทำบัญชีธุรกิจ เพื่อเห็นว่าข้อมูลจากเอกสารถูกพัฒนาไปสู่รายงานและงบการเงินอย่างไร

TAS กับ TFRS ต่างกันอย่างไร

TAS ย่อมาจาก Thai Accounting Standards หรือมาตรฐานการบัญชี ส่วน TFRS ย่อมาจาก Thai Financial Reporting Standards หรือมาตรฐานการรายงานทางการเงิน

ทั้งสองกลุ่มอยู่ในชุดมาตรฐานที่กิจการซึ่งอยู่ภายใต้ TFRS ต้องพิจารณาใช้ โดยแต่ละฉบับดูแลธุรกรรมหรือหัวข้อแตกต่างกัน เช่น TAS 2 เรื่องสินค้าคงเหลือ หรือ TFRS ที่เกี่ยวข้องกับธุรกรรมเฉพาะประเภท

นอกจากนี้ยังมี TSIC และ TFRIC ซึ่งเป็นการตีความมาตรฐาน เพื่อช่วยกำหนดแนวทางสำหรับประเด็นที่ต้องพิจารณาเพิ่มเติม

แล้ว IFRS คืออะไร

IFRS คือ International Financial Reporting Standards ซึ่งเป็นมาตรฐานการรายงานทางการเงินระดับสากลที่จัดทำโดย International Accounting Standards Board หรือ IASB

ประเทศไทยพัฒนามาตรฐานการรายงานทางการเงินของไทยให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากลตามกระบวนการของสภาวิชาชีพบัญชี ดังนั้น TFRS จึงมีความเชื่อมโยงกับ IFRS แต่การนำไปใช้ในประเทศไทยต้องอ้างอิงฉบับที่ประกาศใช้ในประเทศไทย ไม่ควรหยิบ IFRS ต่างประเทศมาใช้โดยตรงโดยไม่ตรวจสถานะของมาตรฐานไทย

การจัดทำมาตรฐานของไทยยังมีกระบวนการ Due Process เพื่อศึกษา ติดตาม พิจารณาร่าง รับฟังความคิดเห็น และประกาศใช้มาตรฐานอย่างเป็นระบบ

TFRS for NPAEs คืออะไร

TFRS for NPAEs คือมาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ ซึ่งจัดทำขึ้นสำหรับกิจการที่เข้าเกณฑ์ NPAEs ตามนิยามของมาตรฐาน

กิจการขนาดเล็กและขนาดกลางจำนวนมากในประเทศไทยอยู่ภายใต้มาตรฐานกลุ่มนี้ แต่ไม่ควรสรุปเพียงจากคำว่า “SME” หรือขนาดยอดขายเท่านั้น ต้องตรวจสถานะของกิจการว่ามีส่วนได้เสียสาธารณะหรือไม่ตามเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง

TFRS for NPAEs ฉบับที่ใช้อยู่ในปัจจุบันเป็นฉบับปรับปรุงที่มีผลสำหรับรอบระยะเวลาบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2566 เป็นต้นไป ดังนั้นบทความหรือคู่มือที่อ้างอิงฉบับก่อนหน้านั้นควรตรวจสอบก่อนนำมาใช้

ผู้ประกอบการสามารถเชื่อมความเข้าใจกับบัญชีบริษัทต้องทำอะไรบ้าง เพื่อดูว่ามาตรฐานบัญชีเชื่อมกับหน้าที่ของนิติบุคคลอย่างไร

PAEs กับ NPAEs ต่างกันอย่างไรในภาพรวม

ในภาพรวม กิจการที่มีส่วนได้เสียสาธารณะหรือ PAEs จะอยู่ภายใต้ชุดมาตรฐาน TFRS ที่ครบถ้วนตามเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง ขณะที่กิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะสามารถใช้ TFRS for NPAEs ซึ่งออกแบบให้เหมาะกับลักษณะกิจการกลุ่มนี้มากขึ้น

ดังนั้นคำถามว่า “บริษัทของฉันต้องใช้ TFRS หรือ NPAEs” ต้องตอบจากสถานะกิจการก่อน ไม่ควรเลือกจากความง่ายหรือยากของมาตรฐาน

มาตรฐานการบัญชีเกี่ยวข้องกับงานบัญชีประจำวันอย่างไร

มาตรฐานไม่ได้เริ่มทำงานเฉพาะตอนปิดงบ แต่มีผลตั้งแต่วันที่กิจการตัดสินใจว่าจะบันทึกรายการอย่างไร เช่น จะรับรู้รายได้เมื่อใด ต้นทุนสินค้าคงเหลือประกอบด้วยอะไร ทรัพย์สินควรคิดค่าเสื่อมราคาอย่างไร หรือรายการหนึ่งควรเป็นสินทรัพย์หรือค่าใช้จ่าย

การตั้งผังบัญชีและขั้นตอนเอกสารที่ดีจึงควรรองรับการจัดทำงบตามมาตรฐานตั้งแต่ต้น ไม่ใช่บันทึกทุกอย่างแบบรวม ๆ แล้วค่อยแยกใหม่เมื่อถึงวันปิดงบ

อ่านต่อได้ที่ผังบัญชีคืออะไร และวิธีเตรียมเอกสารส่งสำนักงานบัญชี เพื่อเชื่อมมาตรฐานเข้ากับงานจริง

ตัวอย่างมาตรฐานที่เจ้าของธุรกิจมักพบ

เจ้าของธุรกิจไม่จำเป็นต้องอ่านมาตรฐานทุกฉบับ แต่จะพบผลของมาตรฐานอยู่ในหลายเรื่อง เช่น สินค้าคงเหลือ ทรัพย์สิน ค่าเสื่อมราคา รายได้ สัญญาเช่า การด้อยค่า ประมาณการ หรือการนำเสนองบการเงิน

ตัวอย่างเรื่องสินค้าคงเหลือสามารถอ่านต่อที่การจัดการสินค้าคงเหลือ ซึ่งแยก Search Intent เรื่องสต๊อกและต้นทุนออกจากหน้ามาตรฐานนี้แล้ว

มาตรฐานการบัญชีกับกฎหมายภาษีไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

ประเด็นที่เจ้าของกิจการควรเข้าใจมากที่สุดเรื่องหนึ่งคือ รายการที่ถูกต้องตามมาตรฐานบัญชีไม่ได้หมายความว่าจะนำไปคำนวณภาษีได้เหมือนกันทุกประการ เพราะการจัดทำงบการเงินกับการคำนวณภาษีใช้หลักคนละด้าน

ตัวอย่างเช่น ค่าใช้จ่ายบางรายการอาจบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทางบัญชีได้ แต่เมื่อคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคลอาจต้องปรับกลับตามประมวลรัษฎากร

อ่านรายละเอียดได้ที่บัญชีการเงินกับบัญชีภาษีอากรต่างกันอย่างไร และบัญชีภาษีอากรคืออะไร

มาตรฐานมีผลต่อการปิดงบอย่างไร

เมื่อสิ้นรอบบัญชี ฝ่ายบัญชีต้องตรวจว่ารายการที่บันทึกระหว่างปีได้รับการจัดประเภทและวัดมูลค่าตามมาตรฐานที่เกี่ยวข้องหรือไม่ รวมถึงรายการปรับปรุง เช่น ค่าเสื่อมราคา ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย รายได้ค้างรับ หรือประมาณการต่าง ๆ ตามข้อเท็จจริงของกิจการ

จากนั้นจึงจัดทำงบการเงินเพื่อเข้าสู่กระบวนการตรวจสอบและยื่นตามหน้าที่ของนิติบุคคล ดังนั้นการปิดงบที่ดีไม่ควรเริ่มจากการ “ปรับตัวเลขให้ลง” แต่ต้องย้อนตรวจว่ารายการแต่ละประเภทใช้หลักบัญชีถูกต้องหรือไม่

สามารถอ่านต่อที่ปิดงบบัญชี คืออะไร และผู้สอบบัญชี CPA และ TA ต่างกันอย่างไร

มาตรฐานเปลี่ยนแปลงได้ จึงไม่ควรยึดบทความเก่าโดยไม่ตรวจสอบ

มาตรฐานการรายงานทางการเงินมีการทบทวนและปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากลและสภาพธุรกรรมที่เปลี่ยนไป ดังนั้นข้อมูลที่เคยถูกต้องเมื่อหลายปีก่อนอาจไม่ใช่ฉบับที่ใช้กับรอบบัญชีปัจจุบัน

ก่อนใช้อ้างอิงควรตรวจอย่างน้อย 3 เรื่อง คือ ชื่อมาตรฐาน ฉบับปรับปรุง และวันที่มีผลบังคับใช้กับรอบระยะเวลาบัญชีของกิจการ เพราะบางครั้งมาตรฐานประกาศแล้ว แต่มีผลกับรอบบัญชีในอนาคต

หลักเดียวกันนี้ใช้กับคู่มืออธิบายมาตรฐานด้วย คู่มือช่วยให้เข้าใจมาตรฐานได้ง่ายขึ้น แต่ต้องตรวจว่าคู่มืออ้างอิงมาตรฐานฉบับใดและยังสอดคล้องกับฉบับที่กิจการใช้อยู่หรือไม่

เจ้าของธุรกิจควรรู้มาตรฐานบัญชีแค่ไหน

เจ้าของกิจการไม่จำเป็นต้องเป็นนักบัญชี แต่ควรเข้าใจหลักสำคัญว่า ตัวเลขในงบไม่ได้เกิดจากการเลือกตามความต้องการ แต่มีหลักในการรับรู้และวัดมูลค่ารองรับ

เมื่อผู้บริหารเข้าใจจุดนี้ จะช่วยให้การพูดคุยกับฝ่ายบัญชีมีคุณภาพมากขึ้น เช่น แทนที่จะถามว่า “ทำอย่างไรให้กำไรน้อยลง” ควรถามว่า “รายการนี้ควรรับรู้เมื่อใดตามข้อเท็จจริงและมาตรฐาน” หรือ “สินทรัพย์นี้ต้องบันทึกและคิดค่าเสื่อมอย่างไร”

สำหรับผู้เริ่มต้นสามารถอ่านเรียนบัญชีพื้นฐาน เริ่มจากอะไร เพื่อทำความเข้าใจการเดินทางของข้อมูลตั้งแต่เอกสารไปถึงงบการเงิน

มาตรฐานการบัญชีกับการวางระบบบัญชี

การวางระบบบัญชีที่ดีควรเริ่มจากคำถามว่า ข้อมูลอะไรต้องถูกเก็บเพื่อนำไปจัดทำบัญชีและงบการเงินตามมาตรฐาน ตัวอย่างเช่น หากกิจการต้องติดตามสินค้าคงเหลือ ระบบควรเก็บทั้งจำนวน ต้นทุน และความเคลื่อนไหวที่ตรวจสอบได้

หากกิจการมีทรัพย์สินจำนวนมาก ก็ควรมีทะเบียนทรัพย์สินและข้อมูลวันที่ซื้อ ต้นทุน อายุการใช้งาน และค่าเสื่อมราคา เพื่อให้สามารถจัดทำบัญชีได้อย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่ตามหาเอกสารตอนปลายปี

ผู้ประกอบการสามารถอ่านที่ปรึกษาวางระบบบัญชีและ Workflow เพื่อเชื่อมหลักมาตรฐานเข้ากับระบบงานจริงของกิจการ