วิเคราะห์งบการเงินอย่างไร? 5 วิธีอ่านตัวเลขธุรกิจ พร้อมตัวอย่าง

วิเคราะห์งบการเงินคืออะไร และสำคัญอย่างไร?

การวิเคราะห์งบการเงิน (Financial Statement Analysis) คือการนำตัวเลขจากงบการเงินมาศึกษาความสัมพันธ์ เปรียบเทียบผลการดำเนินงาน และประเมินฐานะทางการเงินของธุรกิจ เพื่อให้เห็นประเด็นที่ควรติดตามหรือปรับปรุง

งบการเงินไม่ได้มีประโยชน์เฉพาะการจัดทำตามหน้าที่กฎหมาย แต่ยังใช้ประกอบการตัดสินใจด้านการลงทุน การกำหนดราคา การควบคุมต้นทุน การบริหารหนี้ และการวางแผนเงินทุนหมุนเวียน

ตัวอย่างเช่น บริษัทมียอดขายเพิ่มขึ้น 20% แต่กำไรสุทธิกลับลดลง เจ้าของกิจการควรตรวจสอบว่าต้นทุนสินค้าสูงขึ้น ค่าใช้จ่ายเพิ่ม หรือมีรายการพิเศษที่ทำให้กำไรเปลี่ยนแปลง แทนการสรุปว่าธุรกิจเติบโตดีเพียงเพราะยอดขายเพิ่ม

หากต้องการเข้าใจองค์ประกอบของงบการเงินก่อน สามารถอ่าน งบการเงินคืออะไรและมีอะไรบ้าง และ บัญชีการเงินและงบการเงินสำหรับเจ้าของธุรกิจ

ก่อนวิเคราะห์ ต้องรู้จักงบการเงิน 3 ประเภท

งบการเงินแต่ละประเภทตอบคำถามต่างกัน ผู้ประกอบการจึงควรอ่านประกอบกัน ไม่ควรใช้เพียงงบกำไรขาดทุนตัดสินสุขภาพการเงินของกิจการทั้งหมด

งบการเงินที่กิจการต้องจัดทำจริงอาจมีองค์ประกอบเพิ่มเติมตามกรอบมาตรฐานที่ใช้ เช่น หมายเหตุประกอบงบการเงิน ซึ่งช่วยอธิบายรายละเอียดและนโยบายบัญชีที่ตัวเลขในหน้าหลักยังแสดงไม่ครบ

ดูรายละเอียดการวิเคราะห์ผลประกอบการเพิ่มเติมใน งบกำไรขาดทุนและการอ่านผลการดำเนินงาน

วิธีที่ 1 วิเคราะห์รายได้และแนวโน้มยอดขาย

การวิเคราะห์รายได้ไม่ใช่การดูว่ายอดขายเดือนนี้สูงหรือเดือนก่อนเท่าใดเท่านั้น แต่ควรแยกข้อมูลตามสินค้า บริการ กลุ่มลูกค้า หรือช่องทางขาย เพื่อดูว่ารายได้มาจากส่วนใดและเติบโตอย่างต่อเนื่องหรือไม่

ตัวอย่างเช่น บริษัทมีรายได้ปีแรก 5,000,000 บาท และปีถัดมา 6,000,000 บาท สามารถคำนวณอัตราการเติบโตของรายได้ดังนี้

แม้รายได้เติบโต 20% แต่ยังต้องตรวจว่าต้นทุนและค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นมากน้อยเพียงใด รวมถึงการเพิ่มยอดขายเกิดจากปริมาณขาย ราคา หรือรายการพิเศษที่อาจไม่เกิดขึ้นซ้ำในปีต่อไป

กิจการที่มีหลายช่องทางขายควรตรวจสอบรายงานยอดขายกับเอกสารบัญชีให้ตรงกัน สามารถอ่าน การจัดเก็บและตรวจสอบข้อมูลยอดขาย ประกอบได้

วิธีที่ 2 วิเคราะห์ต้นทุน กำไรขั้นต้น และกำไรสุทธิ

บริษัทที่ขายสินค้าได้มากอาจมีกำไรต่ำ หากต้นทุนขายหรือค่าใช้จ่ายสูง การวิเคราะห์กำไรจึงควรแยกกำไรขั้นต้นออกจากกำไรสุทธิ เพื่อดูว่าปัญหาเกิดจากการขายสินค้าโดยตรงหรือค่าใช้จ่ายด้านอื่น

อัตรากำไรขั้นต้น (Gross Profit Margin)

สูตร = กำไรขั้นต้น ÷ รายได้จากการขาย × 100

350,000 ÷ 1,000,000 × 100 = 35%

อัตรากำไรสุทธิ (Net Profit Margin)

สูตร = กำไรสุทธิ ÷ รายได้ × 100

100,000 ÷ 1,000,000 × 100 = 10%

ตัวเลขดังกล่าวเป็นเพียงตัวอย่างสมมติ การวิเคราะห์จริงควรเปรียบเทียบกับผลงานในอดีต เป้าหมายของกิจการ และลักษณะธุรกิจ เพราะธุรกิจแต่ละประเภทมีโครงสร้างต้นทุนต่างกัน

หากต้นทุนเพิ่มขึ้นควรตรวจหมวดรายจ่ายและเอกสารประกอบ โดยศึกษา เอกสารและหลักฐานค่าใช้จ่ายทางบัญชี เพื่อให้ข้อมูลที่นำมาวิเคราะห์มีความครบถ้วน

วิธีที่ 3 วิเคราะห์สภาพคล่องและความสามารถจ่ายหนี้

สภาพคล่องสะท้อนความสามารถของธุรกิจในการรองรับภาระชำระเงินระยะสั้น หากกิจการมีลูกหนี้จำนวนมากหรือเงินจมอยู่ในสินค้าคงเหลือ แม้จะมีสินทรัพย์หมุนเวียนสูงก็อาจไม่มีเงินสดพร้อมจ่ายตามกำหนด

อัตราส่วนที่นิยมใช้คือ Current Ratio ซึ่งเปรียบเทียบสินทรัพย์หมุนเวียนกับหนี้สินหมุนเวียน

ผลลัพธ์หมายความว่ากิจการมีสินทรัพย์หมุนเวียนตามบัญชี 2 บาทต่อหนี้สินหมุนเวียน 1 บาท แต่ไม่ได้หมายความว่าบริษัทมีเงินสดเพียงพอชำระหนี้ทุกกรณี เพราะต้องพิจารณาคุณภาพลูกหนี้ ความสามารถขายสินค้า และกำหนดชำระหนี้ประกอบด้วย

ควรตรวจอายุลูกหนี้ ยอดค้างชำระ เจ้าหนี้การค้า และเงินสดที่คาดว่าจะได้รับหรือจ่ายจริง เพื่อประเมินความเสี่ยงด้านสภาพคล่องได้เหมาะสมขึ้น

วิธีที่ 4 วิเคราะห์หนี้สินต่อส่วนของเจ้าของ (D/E Ratio)

อัตราส่วนหนี้สินต่อส่วนของเจ้าของ หรือ Debt to Equity Ratio เป็นเครื่องมือที่ช่วยประเมินโครงสร้างเงินทุนและระดับการพึ่งพาหนี้สินของกิจการ

สูตร = หนี้สินรวม ÷ ส่วนของเจ้าของ

หมายความว่ากิจการมีหนี้สินรวม 1.5 บาทต่อส่วนของเจ้าของ 1 บาท แต่ไม่สามารถสรุปจากตัวเลขนี้เพียงอย่างเดียวว่าบริษัทมีความเสี่ยงสูงหรือต่ำ เพราะต้องพิจารณาความสามารถทำกำไร กระแสเงินสด อัตราดอกเบี้ย และลักษณะอุตสาหกรรมด้วย

ธุรกิจที่กำลังวางแผนกู้เงินหรือขยายกิจการควรตรวจทั้งอัตราหนี้สินและความสามารถชำระเงินตามกำหนด ไม่ควรตัดสินจากจำนวนทรัพย์สินหรือยอดรายได้เพียงรายการเดียว

วิธีที่ 5 วิเคราะห์กระแสเงินสด ทำไมกำไรดีแต่เงินไม่พอ?

กำไรทางบัญชีไม่ได้หมายถึงเงินสดคงเหลือเสมอไป เพราะรายได้อาจเกิดจากการขายเชื่อ ขณะที่เงินสดอาจถูกนำไปซื้อสินค้าคงเหลือ ลงทุนในทรัพย์สิน หรือชำระเงินกู้

ตัวอย่างเช่น บริษัทขายสินค้าแบบเงินเชื่อ 300,000 บาทและรับรู้รายได้แล้ว แต่ยังไม่ได้รับเงินสดจากลูกค้า หากกิจการต้องจ่ายค่าสินค้า เงินเดือน และค่าเช่าก่อนรับชำระ อาจมีปัญหาสภาพคล่องแม้รายงานกำไรขาดทุนแสดงผลกำไร

กระแสเงินสด 3 กิจกรรมที่ควรรู้

• กิจกรรมดำเนินงาน: เงินสดจากการขายสินค้า รับชำระหนี้ และการจ่ายเงินเกี่ยวกับการดำเนินงาน
• กิจกรรมลงทุน: การซื้อขายสินทรัพย์ระยะยาวและรายการลงทุนตามลักษณะของกิจการ
• กิจกรรมจัดหาเงิน: เงินจากการกู้ยืม การชำระคืนเงินต้น และรายการเกี่ยวกับส่วนของเจ้าของตามเกณฑ์ที่ใช้

การอ่านงบกระแสเงินสดควบคู่กับงบกำไรขาดทุนช่วยให้เจ้าของกิจการประเมินได้ว่ากำไรที่เกิดขึ้นสัมพันธ์กับการรับเงินสดจากการดำเนินงานมากน้อยเพียงใด

กิจการที่มีสินค้าคงเหลือสูงควรตรวจการหมุนเวียนและสินค้าที่ขายช้าเพิ่มเติมจาก การจัดการและตรวจสอบสินค้าคงเหลือ เพราะเงินทุนที่อยู่ในสต๊อกอาจส่งผลต่อเงินสดที่พร้อมใช้

สรุปอัตราส่วนทางการเงินที่เจ้าของธุรกิจควรใช้

อัตราส่วนทางการเงินช่วยเปลี่ยนตัวเลขในงบให้เปรียบเทียบได้ง่ายขึ้น แต่แต่ละอัตราส่วนมีวัตถุประสงค์ต่างกันและต้องใช้ข้อมูลที่ถูกต้อง

การเปรียบเทียบอัตราส่วนควรใช้ข้อมูลช่วงเวลาและเกณฑ์คำนวณที่สอดคล้องกัน หากบริษัทมีรายการพิเศษหรือปรับนโยบายบัญชี ควรตรวจผลกระทบก่อนเปรียบเทียบกับงวดอื่น

วิเคราะห์งบการเงินแบบแนวนอนและแนวตั้งต่างกันอย่างไร?

การวิเคราะห์แนวนอน (Horizontal Analysis)

เป็นการเปรียบเทียบรายการทางการเงินระหว่างหลายงวด เพื่อดูการเพิ่มขึ้นหรือลดลง เช่น เปรียบเทียบยอดขาย ต้นทุน และค่าใช้จ่ายระหว่างปีปัจจุบันกับปีก่อน

ตัวอย่างเช่น ต้นทุนขายเพิ่มจาก 600,000 บาท เป็น 750,000 บาท หมายถึงต้นทุนเพิ่มขึ้น 25% หากรายได้เพิ่มเพียง 10% อาจเป็นสัญญาณให้ตรวจสอบว่าต้นทุนสูงขึ้นเร็วกว่าการเติบโตของธุรกิจหรือไม่

การวิเคราะห์แนวตั้ง (Vertical Analysis)

เป็นการแสดงรายการต่าง ๆ เป็นสัดส่วนของตัวเลขฐาน เช่น ต้นทุนขายคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์ของรายได้ หรือเงินสดคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์ของสินทรัพย์รวม เพื่อเปรียบเทียบโครงสร้างภายในงบการเงิน

การวิเคราะห์ทั้งสองแบบร่วมกันช่วยให้เห็นทั้งแนวโน้มที่เปลี่ยนไปและสัดส่วนของรายการสำคัญ แต่ควรอธิบายสาเหตุจากข้อมูลธุรกิจจริงก่อนตัดสินใจปรับลดค่าใช้จ่าย

นำผลวิเคราะห์งบการเงินไปใช้บริหารธุรกิจอย่างไร?

ตัวเลขจะมีประโยชน์เมื่อเชื่อมโยงกับการตัดสินใจที่เหมาะสม ไม่ใช่เพียงคำนวณอัตราส่วนแล้วจัดเก็บไว้ในรายงาน ผู้ประกอบการควรตั้งคำถามและกำหนดวิธีติดตามผลจากข้อมูลที่พบ

ผลการวิเคราะห์ควรนำไปกำหนดเป้าหมายที่ติดตามได้ เช่น ลดลูกหนี้เกินกำหนด ควบคุมต้นทุนสินค้า หรือเพิ่มความสม่ำเสมอในการจัดทำรายงานบัญชี โดยพิจารณาทรัพยากรและข้อจำกัดของกิจการด้วย

หากข้อมูลจากหลายแผนกไม่เชื่อมโยงกัน ควรพิจารณา แนวทางวางระบบบัญชี และ การเลือกโปรแกรมบัญชี เพื่อช่วยให้ข้อมูลพร้อมใช้มากขึ้น

ควรวิเคราะห์งบการเงินบ่อยแค่ไหน?

การวิเคราะห์งบการเงินไม่จำเป็นต้องรอให้ถึงสิ้นปี หากกิจการมีข้อมูลบัญชีรายเดือนที่ตรวจสอบแล้ว เจ้าของธุรกิจสามารถติดตามแนวโน้มรายได้ ค่าใช้จ่าย ลูกหนี้ และเงินสดได้อย่างต่อเนื่อง

ธุรกิจอาจจัดให้มีรายงานสรุปรายเดือนสำหรับรายการสำคัญ และวิเคราะห์ภาพรวมเพิ่มเติมทุกไตรมาสหรือสิ้นปีตามลักษณะกิจการ เพื่อใช้ปรับแผนการเงินและงบประมาณให้สอดคล้องกับสถานการณ์

อย่างไรก็ตาม รายงานระหว่างปีอาจมีข้อมูลหรือรายการปรับปรุงบางส่วนที่ยังไม่ครบเหมือนงบการเงินประจำปี จึงควรระบุสถานะข้อมูลและข้อจำกัดในการนำไปใช้ตัดสินใจให้ชัดเจน

หากต้องการเตรียมข้อมูลให้พร้อมก่อนปิดงบ สามารถอ่าน เช็กลิสต์ปิดงบการเงินประจำปี และ การเตรียมงานปิดงบการเงิน

ข้อควรระวังในการวิเคราะห์งบการเงิน

การวิเคราะห์ตัวเลขที่ดีต้องเริ่มจากข้อมูลที่ถูกต้องครบถ้วน หากเอกสารไม่ครบ บันทึกผิดงวด หรือมีรายการที่ยังไม่ได้กระทบยอด ผลวิเคราะห์อาจทำให้ผู้บริหารเข้าใจสถานะธุรกิจคลาดเคลื่อน

• ไม่สรุปจากอัตราส่วนเพียงค่าเดียวโดยไม่ดูรายละเอียดอื่น
• ไม่เปรียบเทียบธุรกิจต่างประเภทโดยไม่พิจารณาโครงสร้างต้นทุน
• ตรวจรายการพิเศษที่อาจทำให้กำไรเพิ่มหรือลดผิดปกติ
• ตรวจความครบถ้วนของลูกหนี้ เจ้าหนี้ และสินค้าคงเหลือ
• พิจารณาความแตกต่างระหว่างกำไรทางบัญชีกับกระแสเงินสด
• เปรียบเทียบข้อมูลหลายช่วงเวลาโดยใช้เกณฑ์ที่สอดคล้องกัน

หากพบยอดบัญชีไม่สัมพันธ์กัน ควรตรวจสอบสาเหตุและเอกสารต้นทางก่อนนำข้อมูลไปวิเคราะห์ โดยศึกษา วิธีตรวจสอบและแก้ไขปัญหาบัญชี เพิ่มเติม

เช็กลิสต์ก่อนนำงบการเงินมาวิเคราะห์

• ☐ มีงบการเงินของช่วงเวลาที่ต้องการเปรียบเทียบ
• ☐ ตรวจความครบถ้วนของข้อมูลบัญชีและรายการปรับปรุง
• ☐ เปรียบเทียบรายได้และต้นทุนหลายงวด
• ☐ คำนวณอัตรากำไรขั้นต้นและกำไรสุทธิ
• ☐ ตรวจลูกหนี้ เจ้าหนี้ และสินค้าคงเหลือ
• ☐ ตรวจสภาพคล่องและภาระหนี้สิน
• ☐ พิจารณากำไรควบคู่กับกระแสเงินสด
• ☐ ระบุสาเหตุของรายการที่เปลี่ยนแปลงผิดปกติ
• ☐ กำหนดแผนดำเนินงานและผู้รับผิดชอบติดตามผล

เช็กลิสต์นี้สามารถนำไปใช้ประกอบการประชุมผู้บริหารหรือทบทวนผลประกอบการประจำเดือน โดยปรับรายละเอียดตามขนาดและรูปแบบการดำเนินธุรกิจ

บทความและความรู้ที่เกี่ยวข้อง

งบการเงินคืออะไร

เรียนรู้ความหมายและองค์ประกอบของงบการเงิน

งบกำไรขาดทุน

อ่านรายได้ ต้นทุน ค่าใช้จ่าย และกำไร

บัญชีการเงินและงบการเงิน

เข้าใจข้อมูลบัญชีสำหรับบริหารธุรกิจ

สินค้าคงเหลือ

ตรวจสินค้าคงเหลือและการใช้เงินทุนหมุนเวียน

การวางระบบบัญชี

เตรียมข้อมูลบัญชีให้เป็นระบบและตรวจสอบได้

Checklist ปิดงบการเงิน

เตรียมรายการบัญชีก่อนปิดงบประจำปี

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการวิเคราะห์งบการเงิน (FAQ)

สรุป วิเคราะห์งบการเงินเพื่อให้เข้าใจธุรกิจมากกว่าดูยอดขาย

การวิเคราะห์งบการเงินช่วยให้ผู้ประกอบการมองเห็นทั้งผลการดำเนินงานและฐานะทางการเงินของกิจการ โดยควรพิจารณารายได้ ต้นทุน กำไร สภาพคล่อง หนี้สิน และกระแสเงินสดร่วมกัน ไม่ใช้ข้อมูลเพียงรายการเดียวตัดสินผลประกอบการ

การใช้อัตราส่วนทางการเงินและการเปรียบเทียบตัวเลขหลายงวดช่วยให้พบประเด็นที่ควรตรวจสอบ เช่น ต้นทุนเพิ่มเร็ว ลูกหนี้ค้างชำระ หรือภาระหนี้สูงขึ้น แต่ข้อสรุปต้องอาศัยข้อมูลธุรกิจและข้อเท็จจริงประกอบเสมอ

งบการเงินที่มีประโยชน์ต่อการบริหาร คือข้อมูลที่จัดทำอย่างถูกต้อง ตรวจสอบได้ และถูกนำมาใช้ตั้งคำถาม วางแผน และติดตามผลอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงรายงานที่เปิดดูเมื่อถึงช่วงยื่นงบประจำปี