ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ คืออะไร ออกเมื่อไร และบันทึก VAT อย่างไร
หลังจากผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มออกใบกำกับภาษีไปแล้ว บางครั้งมูลค่าสินค้าหรือบริการอาจต้องเปลี่ยนแปลง เช่น คำนวณราคาต่ำกว่าความเป็นจริง ส่งสินค้าเกินจำนวน สินค้าชำรุด มีการคืนสินค้า หรือให้บริการไม่ครบตามข้อตกลง กรณีเหล่านี้อาจทำให้ต้องออก ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ เพื่อปรับมูลค่าสินค้าหรือบริการและภาษีมูลค่าเพิ่มให้ตรงกับข้อเท็จจริง
สิ่งสำคัญคือ ใบเพิ่มหนี้และใบลดหนี้ไม่ใช่เอกสารที่ใช้แก้ไขใบกำกับภาษีได้ทุกกรณี แต่ต้องมีเหตุที่เข้าเงื่อนไขตามกฎหมายภาษีมูลค่าเพิ่มก่อน ผู้ประกอบการจึงควรตรวจสาเหตุ วันที่เกิดเหตุ มูลค่าที่ถูกต้อง และผลต่อภาษีขายหรือภาษีซื้อก่อนออกเอกสาร

ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ คืออะไร
ใบเพิ่มหนี้ หรือ Debit Note และ ใบลดหนี้ หรือ Credit Note เป็นเอกสารที่เกี่ยวข้องกับใบกำกับภาษีเดิม เมื่อภายหลังพบว่ามูลค่าสินค้าหรือบริการที่ใช้คำนวณ VAT ต้องเพิ่มขึ้นหรือลดลงจากที่ออกเอกสารไว้ก่อนหน้า
ดังนั้นจุดตั้งต้นของเอกสารประเภทนี้คือมีรายการขายสินค้าหรือให้บริการ และมีใบกำกับภาษีเดิมที่เกี่ยวข้องอยู่แล้ว หากต้องการศึกษาพื้นฐานเรื่ององค์ประกอบของใบกำกับภาษี สามารถอ่าน ใบกำกับภาษี คืออะไร และต้องมีข้อมูลอะไรบ้าง เพิ่มเติมได้

ใบเพิ่มหนี้ออกเมื่อใด
ใบเพิ่มหนี้ใช้เมื่อผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT ได้ขายสินค้าหรือให้บริการและนำภาษีขายไปคำนวณแล้ว ต่อมาพบว่ามูลค่าสินค้าหรือบริการต้องเพิ่มขึ้น ส่งผลให้ภาษีขายเพิ่มขึ้นตามไปด้วย
ตัวอย่างเหตุสำคัญ ได้แก่
- ส่งสินค้าเกินกว่าจำนวนที่ตกลงไว้ ทำให้ต้องเรียกเก็บเงินเพิ่ม
- ให้บริการเกินกว่าขอบเขตที่ตกลงกันและต้องเพิ่มค่าบริการ
- คำนวณราคาสินค้าต่ำกว่าความเป็นจริง
- คำนวณค่าบริการต่ำกว่าความเป็นจริง
- มีเหตุอื่นที่เข้าเงื่อนไขตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร
อย่างไรก็ตาม การปรับราคาในภายหลังไม่ได้หมายความว่าจะออกใบเพิ่มหนี้ได้ทุกกรณี ต้องตรวจด้วยว่าเหตุที่ทำให้ราคาเปลี่ยนนั้นเป็นเหตุที่กฎหมายรองรับหรือไม่ โดยเฉพาะกรณีที่คู่สัญญาสามารถทราบราคาที่ถูกต้องได้ตั้งแต่วันขายอยู่แล้ว
ตัวอย่างใบเพิ่มหนี้แบบเข้าใจง่าย
บริษัทขายสินค้าและออกใบกำกับภาษีมูลค่า 100,000 บาท ต่อมาพบว่าราคาที่ถูกต้องควรเป็น 110,000 บาท เนื่องจากคำนวณราคาต่ำกว่าความเป็นจริง หากข้อเท็จจริงเข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย ผู้ขายจะออกใบเพิ่มหนี้สำหรับส่วนต่าง 10,000 บาท พร้อม VAT ของส่วนต่างนั้น
ผู้ขายต้องนำ VAT จากใบเพิ่มหนี้ไปเพิ่มเป็นภาษีขายในเดือนที่ออกใบเพิ่มหนี้ ส่วนผู้ซื้อที่มีสิทธินำภาษีซื้อมาใช้ สามารถพิจารณาภาษีจากใบเพิ่มหนี้ตามเดือนที่ได้รับเอกสาร
ใบลดหนี้ออกเมื่อใด
ใบลดหนี้ใช้ในกรณีตรงกันข้าม คือหลังจากออกใบกำกับภาษีและนำภาษีขายไปคำนวณแล้ว ต่อมามีเหตุทำให้มูลค่าสินค้าหรือบริการลดลง และทำให้จำนวนภาษีขายลดลงด้วย
เหตุที่พบได้บ่อย เช่น
- สินค้าผิดจากข้อกำหนด ชำรุด หรือจำนวนขาด
- คำนวณราคาสินค้าสูงกว่าความเป็นจริง
- ให้บริการไม่ครบหรือผิดจากข้อตกลง
- คำนวณค่าบริการสูงกว่าความเป็นจริง
- ลูกค้าคืนสินค้าเนื่องจากชำรุดหรือไม่เป็นไปตามข้อตกลง
- คืนเงินมัดจำ เงินจอง หรือเงินจ่ายล่วงหน้าในกรณีที่เข้าเงื่อนไข
- มีการบอกเลิกสัญญาบริการเนื่องจากให้บริการบกพร่องหรือไม่ได้ให้บริการตามสัญญา
- มีเหตุอื่นตามที่กฎหมายหรือกรมสรรพากรกำหนด
หากกิจการมีรายการคืนสินค้าเป็นประจำ ควรจัดระบบเอกสารและสต็อกให้สัมพันธ์กันด้วย สามารถศึกษา การควบคุมสต็อกสินค้า เพื่อช่วยให้ยอดสินค้าและบัญชีตรงกัน
ตัวอย่างใบลดหนี้
บริษัทขายสินค้าและออกใบกำกับภาษี 50,000 บาท ต่อมาลูกค้าคืนสินค้าบางส่วนเนื่องจากสินค้าชำรุด มูลค่า 10,000 บาท หากเข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย ผู้ขายสามารถออกใบลดหนี้เพื่อปรับมูลค่าการขายและ VAT สำหรับส่วนที่คืนได้
กรณีนี้ผู้ขายนำ VAT ตามใบลดหนี้ไปหักออกจากภาษีขายในเดือนที่ออกเอกสาร ส่วนผู้ซื้อที่เคยนำภาษีซื้อจากใบกำกับภาษีเดิมไปใช้ ต้องปรับลดภาษีซื้อในเดือนที่ได้รับใบลดหนี้
ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ ต้องออกเดือนไหน
โดยหลักผู้ประกอบการต้องออกใบเพิ่มหนี้หรือใบลดหนี้ในเดือนภาษีที่เหตุการณ์ซึ่งทำให้มูลค่าเพิ่มขึ้นหรือลดลงเกิดขึ้น หากมีเหตุจำเป็นจนไม่สามารถออกได้ทันในเดือนนั้น กฎหมายเปิดให้ดำเนินการในเดือนภาษีถัดไปได้ตามเงื่อนไขที่กำหนด
ดังนั้นฝ่ายบัญชีควรได้รับข้อมูลการคืนสินค้า ปรับราคา หรือแก้ไขค่าบริการอย่างรวดเร็ว ไม่ควรปล่อยเอกสารค้างหลายเดือนแล้วค่อยย้อนกลับมาแก้ เพราะจะกระทบทั้งรายงานภาษีขาย ภาษีซื้อ และการยื่น VAT ของกิจการ
หากต้องการทบทวนระบบ VAT ของกิจการ สามารถอ่าน การจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม VAT และ บัญชีภาษีอากรคืออะไร เพิ่มเติมได้
ใบเพิ่มหนี้และใบลดหนี้ต้องมีข้อมูลอะไรบ้าง
เอกสารควรมีรายการสำคัญตามที่กฎหมายกำหนด เช่น
- คำว่า “ใบเพิ่มหนี้” หรือ “ใบลดหนี้” ให้เห็นชัดเจน
- ชื่อ ที่อยู่ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้ออกเอกสาร
- ข้อมูลสำนักงานใหญ่หรือสาขาตามที่เกี่ยวข้อง
- ชื่อและที่อยู่ของผู้ซื้อสินค้าหรือผู้รับบริการ
- วัน เดือน ปี ที่ออกเอกสาร
- เลขที่ใบกำกับภาษีเดิมที่อ้างอิง
- มูลค่าสินค้าหรือบริการตามใบกำกับภาษีเดิม
- มูลค่าที่ถูกต้องหลังปรับปรุง
- ส่วนต่างของมูลค่าและ VAT ที่เพิ่มขึ้นหรือลดลง
- เหตุผลในการออกใบเพิ่มหนี้หรือใบลดหนี้
รายละเอียดของผู้ซื้อ ผู้ขาย เลขประจำตัวผู้เสียภาษี และสำนักงานใหญ่หรือสาขาควรสัมพันธ์กับใบกำกับภาษีเดิม หากต้องการดูแนวทางจัดเอกสารภาษีเพิ่มเติม สามารถอ่าน ใบกำกับภาษีและเอกสารขายสำหรับธุรกิจ

ผลต่อภาษีขายของผู้ขาย
เมื่อออกใบเพิ่มหนี้ ผู้ขายต้องนำ VAT ที่เพิ่มขึ้นไปรวมเป็นภาษีขายในเดือนที่ออกเอกสาร ส่วนใบลดหนี้ ผู้ขายสามารถนำ VAT ที่ลดลงมาหักออกจากภาษีขายในเดือนที่ออกใบลดหนี้ได้ เมื่อเอกสารและเหตุในการออกเป็นไปตามหลักเกณฑ์
นอกจากยื่นภาษีให้ถูกเดือนแล้ว ยังต้องบันทึกรายการในรายงานภาษีขายตามหลักเกณฑ์ด้วย จึงควรให้ฝ่ายบัญชีได้รับเอกสารทันทีหลังออก
ผลต่อภาษีซื้อของผู้ซื้อ
หากผู้ซื้อเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT และมีสิทธินำภาษีซื้อมาใช้ เมื่อได้รับใบเพิ่มหนี้ก็ต้องพิจารณาภาษีซื้อที่เพิ่มขึ้นตามเอกสาร ส่วนเมื่อได้รับใบลดหนี้ต้องปรับลดภาษีซื้อของตนตามจำนวน VAT ที่ได้รับคืน
จุดนี้ทำให้วันที่ “ผู้ขายออกเอกสาร” กับวันที่ “ผู้ซื้อได้รับเอกสาร” มีความสำคัญต่อการบันทึก VAT ของแต่ละฝ่าย จึงควรจัดระบบส่งเอกสารและเก็บหลักฐานการรับให้ตรวจสอบย้อนหลังได้
ต้องบันทึกบัญชีอย่างไร
การบันทึกบัญชีขึ้นอยู่กับสาเหตุของรายการ หากเป็นใบเพิ่มหนี้จากการเพิ่มราคาสินค้า อาจเกี่ยวข้องกับรายได้ ลูกหนี้ และภาษีขาย ส่วนใบลดหนี้อาจเกี่ยวข้องกับการลดรายได้ การคืนสินค้า ลูกหนี้ และภาษีขายที่ลดลง
ฝ่ายบัญชีไม่ควรบันทึกจากชื่อเอกสารเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอ่านสาเหตุและตรวจใบกำกับภาษีเดิมประกอบด้วย หากกิจการมีรายการจำนวนมาก สามารถใช้ โปรแกรมบัญชี Express หรือศึกษา ประโยชน์ของโปรแกรมบัญชี เพื่อควบคุมเลขที่เอกสารและรายการปรับปรุงได้เป็นระบบ
ข้อผิดพลาดที่ควรระวัง
- ออกใบลดหนี้เพียงเพราะต้องการลดราคาลูกค้า โดยไม่ตรวจเหตุทาง VAT
- ไม่อ้างอิงเลขที่ใบกำกับภาษีเดิม
- ระบุมูลค่าเดิมและมูลค่าใหม่ไม่ชัดเจน
- คำนวณ VAT ของส่วนต่างผิด
- ออกเอกสารผิดเดือนภาษี
- ผู้ขายออกเอกสารแล้วแต่ไม่ได้ส่งให้ฝ่ายบัญชี
- ผู้ซื้อได้รับใบลดหนี้แต่ไม่ได้ปรับภาษีซื้อ
- นำใบเพิ่มหนี้หรือใบลดหนี้ไปใช้แก้ข้อผิดพลาดที่ไม่ได้เข้าเงื่อนไขตามกฎหมาย
กิจการที่มีเอกสารจำนวนมากควรมีขั้นตอนตรวจเอกสารก่อนบันทึกบัญชี โดยสามารถดู วิธีเตรียมเอกสารส่งสำนักงานบัญชี และ สำนักงานบัญชีช่วยดูแลงานอะไรบ้าง
.jpg)
ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ กับใบกำกับภาษี ต่างกันอย่างไร
ใบกำกับภาษีเป็นเอกสารหลักที่ออกเมื่อเกิดความรับผิด VAT ส่วนใบเพิ่มหนี้และใบลดหนี้เป็นเอกสารที่ใช้อ้างอิงใบกำกับภาษีเดิมเมื่อภายหลังมีเหตุที่ทำให้มูลค่าสินค้าหรือบริการเพิ่มขึ้นหรือลดลงตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด
ดังนั้นหน้านี้จึงเน้น “การปรับมูลค่าหลังออกใบกำกับภาษีแล้ว” โดยเฉพาะ ส่วนผู้ที่ต้องการรายละเอียดเรื่องรูปแบบใบกำกับภาษีเต็มรูปหรืออย่างย่อควรอ่านที่ บทความใบกำกับภาษี โดยตรง เพื่อให้แต่ละบทความมีบทบาท SEO ชัดเจน
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้
1. ร้านไม่ได้จด VAT ออกใบเพิ่มหนี้ VAT ได้หรือไม่?
ใบเพิ่มหนี้และใบลดหนี้ตามบทความนี้เป็นเอกสารภายใต้ระบบภาษีมูลค่าเพิ่ม จึงเกี่ยวข้องกับผู้ประกอบการจดทะเบียน VAT ที่มีการออกใบกำกับภาษีและมีเหตุให้ต้องปรับมูลค่าตามกฎหมาย
2. ลูกค้าคืนสินค้าต้องออกใบลดหนี้ทุกครั้งหรือไม่?
ต้องพิจารณาข้อเท็จจริงและเหตุที่คืนสินค้า หากเข้าเหตุที่กฎหมายกำหนดและมีผลให้มูลค่าสินค้าหรือ VAT ลดลง จึงดำเนินการออกใบลดหนี้ตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
3. ออกใบเพิ่มหนี้ย้อนหลังได้หรือไม่?
โดยหลักต้องออกในเดือนภาษีที่เหตุการณ์เกิดขึ้น และหากมีเหตุจำเป็นที่ไม่สามารถออกได้ทัน สามารถพิจารณาหลักเกณฑ์การออกในเดือนภาษีถัดไปตามกฎหมาย
4. ใบลดหนี้มีผลกับผู้ซื้ออย่างไร?
หากผู้ซื้อได้นำ VAT เดิมมาเป็นภาษีซื้อ เมื่อได้รับใบลดหนี้ก็ต้องปรับลดภาษีซื้อตามจำนวน VAT ที่ระบุในใบลดหนี้ตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
5. ใบเพิ่มหนี้กับใบลดหนี้ต้องอ้างใบกำกับภาษีเดิมหรือไม่?
ต้องมีข้อมูลอ้างอิงใบกำกับภาษีเดิมและแสดงมูลค่าเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง ส่วนต่าง VAT และเหตุที่ออกเอกสารให้ตรวจสอบได้
สรุป ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ ต้องดูทั้งเหตุ มูลค่า และเดือนภาษี
ใบเพิ่มหนี้ ใบลดหนี้ เป็นเอกสารสำคัญสำหรับผู้ประกอบการ VAT เมื่อมูลค่าสินค้าหรือบริการที่เคยออกใบกำกับภาษีไว้ต้องปรับเพิ่มหรือลดตามเหตุที่กฎหมายกำหนด ผู้ขายจึงต้องตรวจทั้งสาเหตุ ส่วนต่างของราคา VAT และเดือนที่ต้องบันทึกให้ถูกต้อง
สิ่งสำคัญคือไม่ควรออกเอกสารเพียงเพื่อให้ยอดบัญชีตรง แต่ต้องมีข้อเท็จจริงรองรับและจัดเก็บใบกำกับภาษีเดิมพร้อมเอกสารประกอบไว้ครบ หากกิจการมีรายการปรับปรุงจำนวนมาก สามารถปรึกษาเรื่องระบบบัญชีและภาษีเพิ่มเติมได้จาก บริการที่ปรึกษาภาษี หรือ บริการทำบัญชีรายเดือนและรายปี