บัญชีการเงินกับบัญชีภาษีอากร ต่างกันอย่างไร? เจ้าของธุรกิจควรรู้อะไร

บัญชีการเงิน คืออะไร

บัญชีการเงิน คือการบันทึก จำแนก สรุป และนำเสนอข้อมูลทางการเงินของกิจการ เพื่อแสดงฐานะการเงิน ผลการดำเนินงาน และข้อมูลที่เกี่ยวข้องสำหรับเจ้าของ ผู้บริหาร ผู้ถือหุ้น เจ้าหนี้ สถาบันการเงิน และผู้ใช้งบการเงิน

ข้อมูลเริ่มต้นมาจากรายการจริง เช่น ซื้อสินค้า ขายสินค้า รายรับ รายจ่าย ทรัพย์สิน หนี้สิน ลูกหนี้ เจ้าหนี้ เงินสด และธนาคาร ก่อนนำไปบันทึกตามระบบบัญชีและจัดทำรายงานทางการเงิน

ผู้ประกอบการที่ต้องการเห็นภาพตั้งแต่ต้นสามารถอ่านพื้นฐานการทำบัญชีธุรกิจ และการจัดระบบทำบัญชีบริษัท เพิ่มเติมได้

บัญชีการเงินใช้หลักอะไร

การจัดทำงบการเงินต้องใช้มาตรฐานการรายงานทางการเงินที่กิจการนั้นอยู่ภายใต้ ไม่ใช่กำหนดวิธีรับรู้รายได้หรือค่าใช้จ่ายจากความต้องการของเจ้าของกิจการเอง

กิจการไทยจำนวนมากที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะใช้มาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ หรือ TFRS for NPAEs ส่วนกิจการอื่นอาจอยู่ภายใต้มาตรฐานที่แตกต่างกันตามสถานะของกิจการ

ตัวอย่างเช่น การรับรู้รายได้ ค่าเสื่อมราคา สินค้าคงเหลือ ลูกหนี้ หรือประมาณการทางบัญชี ต้องพิจารณาตามหลักการที่เกี่ยวข้องก่อน ไม่ใช่นำกฎภาษีมาแทนหลักบัญชีทุกกรณี

บัญชีภาษีอากร คืออะไร

บัญชีภาษีอากร ในบริบทของธุรกิจ คือการนำข้อมูลบัญชีและรายการของกิจการมาพิจารณาตามหลักกฎหมายภาษี เพื่อคำนวณภาษีและจัดทำรายงานหรือแบบที่เกี่ยวข้องให้ถูกต้อง

สำหรับภาษีเงินได้นิติบุคคล จุดสำคัญคือกำไรสุทธิทางภาษีไม่ได้เกิดจากการนำกำไรในงบการเงินไปคูณอัตราภาษีทันที แต่ต้องพิจารณารายได้และรายจ่ายตามเงื่อนไขของประมวลรัษฎากร โดยเฉพาะมาตรา 65 ทวิ และมาตรา 65 ตรี

หากต้องการอ่านความหมายของบัญชีภาษีโดยเฉพาะ ให้ไปที่บัญชีภาษีอากรคืออะไร ส่วนผู้ประกอบการ SME สามารถอ่านบัญชีภาษีอากรสำหรับ SME ซึ่งแยก Search Intent ไว้แล้ว

บัญชีการเงินกับบัญชีภาษีอากร ต่างกันตรงไหน

กำไรทางบัญชี กับกำไรทางภาษี ต่างกันอย่างไร

กำไรทางบัญชี เกิดจากการรับรู้รายได้และค่าใช้จ่ายตามหลักบัญชีและมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่ใช้กับกิจการ ขณะที่ กำไรสุทธิทางภาษี ต้องคำนวณตามเงื่อนไขของประมวลรัษฎากร

จึงมีรายการบางประเภทที่บันทึกเป็นค่าใช้จ่ายในบัญชีได้ แต่กฎหมายภาษีอาจไม่อนุญาตให้นำมาหักในการคำนวณกำไรสุทธิ หรืออนุญาตให้หักได้ภายใต้เงื่อนไขเฉพาะ รายการเหล่านี้ทำให้ต้องมีการ “ปรับปรุงกำไรทางบัญชีเป็นกำไรทางภาษี”

กรมสรรพากรเองมีแนวทาง Tax Dimension และกระดาษทำการสำหรับเชื่อมข้อมูลจากกำไรทางบัญชีไปสู่กำไรทางภาษี ซึ่งสะท้อนชัดว่าตัวเลขสองชุดนี้มีความสัมพันธ์กัน แต่ไม่ใช่ตัวเลขเดียวกันเสมอไป

ตัวอย่างง่าย ๆ ทำไมกำไรทางบัญชีไม่เท่ากับกำไรทางภาษี

สมมติว่าบริษัทมีกำไรทางบัญชีก่อนภาษี แต่ในค่าใช้จ่ายมีบางรายการที่เข้าลักษณะรายจ่ายต้องห้ามทางภาษี รายการดังกล่าวอาจต้องถูกนำกลับมาบวกในการคำนวณกำไรสุทธิทางภาษี ทำให้ฐานภาษีสูงกว่ากำไรทางบัญชี

ในทางกลับกัน บางมาตรการภาษีอาจให้สิทธิหักรายจ่ายได้มากกว่าจำนวนที่รับรู้เป็นค่าใช้จ่ายทางบัญชี หากกิจการมีคุณสมบัติและปฏิบัติตามเงื่อนไขครบถ้วน ก็อาจทำให้กำไรทางภาษีลดลงเมื่อเทียบกับกำไรบัญชี

ดังนั้นจุดสำคัญไม่ใช่ทำให้ “กำไรสองตัวเท่ากัน” แต่คือทำให้แต่ละตัวคำนวณตามหลักเกณฑ์ของตนอย่างถูกต้องและมีเอกสารรองรับ

รายจ่ายต้องห้าม คือจุดที่เจ้าของธุรกิจควรเข้าใจ

คำว่า รายจ่ายต้องห้าม ไม่ได้หมายความว่าบริษัทห้ามจ่ายเงินนั้น หรือห้ามบันทึกเป็นค่าใช้จ่ายทางบัญชีเสมอไป แต่หมายถึงรายจ่ายที่กฎหมายภาษีกำหนดไม่ให้นำมาหัก หรือให้หักได้ภายใต้เงื่อนไขในการคำนวณกำไรสุทธิทางภาษี

นี่จึงเป็นจุดที่เจ้าของกิจการมักสับสน เช่น เห็นรายการอยู่ในงบกำไรขาดทุนแล้วคิดว่าสามารถนำไปหักภาษีได้ทั้งหมด ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นเช่นนั้น

สามารถอ่านต่อได้ที่รายจ่ายทางภาษีและการลดหย่อนภาษีนิติบุคคล เพื่อแยกประเด็นค่าใช้จ่ายออกจากบทความเปรียบเทียบหน้านี้

ค่าเสื่อมราคาเป็นตัวอย่างที่เห็นความต่างได้ชัด

ในทางบัญชี กิจการพิจารณาค่าเสื่อมราคาตามหลักการบัญชีและอายุการใช้ประโยชน์ของสินทรัพย์ ส่วนทางภาษี การหักค่าสึกหรอและค่าเสื่อมราคาต้องอยู่ภายใต้หลักเกณฑ์ วิธีการ เงื่อนไข และอัตราตามกฎหมายภาษี

จึงเป็นไปได้ว่าค่าเสื่อมราคาทางบัญชีกับจำนวนที่ใช้ในการคำนวณภาษีของสินทรัพย์เดียวกันไม่เท่ากัน และต้องมีรายละเอียดสำหรับการปรับปรุงภาษีเมื่อจัดทำแบบประจำปี

VAT และภาษีหัก ณ ที่จ่ายอยู่ตรงไหน

บัญชีภาษีไม่ได้มีเฉพาะภาษีเงินได้นิติบุคคล ระหว่างปีธุรกิจอาจมีหน้าที่เกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีหัก ณ ที่จ่ายด้วย ขึ้นอยู่กับสถานะและธุรกรรมของกิจการ

รายการเหล่านี้ต้องเชื่อมกับบัญชี เช่น ภาษีซื้อ ภาษีขาย ภาษีหัก ณ ที่จ่ายค้างจ่าย หรือภาษีถูกหัก ณ ที่จ่าย หากบันทึกไม่สอดคล้องกับแบบที่ยื่น ระหว่างปีกับปลายปีอาจเกิดยอดแตกต่างที่ต้องย้อนตรวจ

อ่านรายละเอียดเฉพาะเรื่องได้ที่ภาษีมูลค่าเพิ่ม VAT และภาษีหัก ณ ที่จ่าย

ทำไมธุรกิจควรมีบัญชีชุดเดียวที่ตรวจสอบได้

การที่บัญชีการเงินกับกำไรทางภาษีมีตัวเลขต่างกัน ไม่ได้หมายความว่าธุรกิจควรทำบัญชีคนละชุดเพื่อให้ได้ผลตามที่ต้องการ จุดเริ่มต้นควรมาจากข้อมูลธุรกรรมจริงชุดเดียวที่มีเอกสารรองรับ แล้วจึงจัดทำการปรับปรุงทางภาษีแยกอย่างมีเหตุผล

วิธีนี้ทำให้สามารถอธิบายได้ว่าความแตกต่างเกิดจากรายการใด และตรวจสอบย้อนกลับจากงบการเงินไปยังแบบภาษีและเอกสารต้นทางได้

หากธุรกิจยังมีปัญหาเรื่องโครงสร้างบัญชี ควรทบทวนผังบัญชี และกระบวนการทำบัญชีรายเดือน ก่อนถึงรอบปิดงบ

เมื่อถึงปลายปี บัญชีการเงินกับบัญชีภาษีมาบรรจบกันอย่างไร

เมื่อสิ้นรอบบัญชี ฝ่ายบัญชีต้องตรวจและปรับปรุงข้อมูลให้พร้อมสำหรับจัดทำงบการเงิน หลังจากได้กำไรหรือขาดทุนทางบัญชีแล้ว จึงนำรายการที่มีความแตกต่างทางภาษีมาปรับเพื่อคำนวณกำไรสุทธิทางภาษี

ขั้นตอนนี้เป็นเหตุผลที่การปิดงบไม่ได้มีเพียงการออกงบจากโปรแกรม เพราะยังต้องตรวจรายละเอียดประกอบ และเชื่อมข้อมูลไปสู่การจัดทำแบบภาษีเงินได้นิติบุคคลด้วย

ผู้ประกอบการสามารถอ่านปิดงบบัญชีคืออะไรและมีขั้นตอนอย่างไร และผู้สอบบัญชี CPA กับ TA ต่างกันอย่างไร เพื่อเห็นภาพงานปลายปีครบขึ้น

Checklist สำหรับเจ้าของธุรกิจ